## last modified 8th February 2009 What follows is preliminary work on a transcription of the Hindi text of 'Shri Jyotishpeethaddharaka' - a biography of Shankaracharya Swami Brahmananda Saraswati [1870-1953]. I have made a copy in Itrans which, with the use of 'Itranslator 99' and 'Itranslator 2003' [free programs available on the net], can be reformatted directly into Devanagari script (as below). I am also working to compile a dictionary to use alongside Gurudeva's quotations. As I work on the Guru Dev Hindi-English Dictionary, I can debug the likely typos from the Itrans version at http://www.paulmason.info/gurudev/sources/text/J.txt I offer this text file J.txt in the spirit of research. Paul Mason http://www.paulmason.info/ premanandpaul@yahoo.co.uk http://www.paulmason.info/ ## AUM \* jaya prabho \* \* shrii jyotishhpiiThoddhaaraka \* brahmaliina jagad.hguru shaMkaraachaarya shrii jyotishhpiiThaadhiishvara svaamii brahmaananda sarasvatii jii mahaaraaja jyotirmaTha - badarikaashrama \( himaalaya \) kii saMkShipta - jiivanii \* hariH \* shrii jyotishhpiiThoddhaaraka brahmaliina jagad.hguru bhagavaan shaMkaraachaarya shrii mad svaamii braahmaananda sarasvatii jii mahaaraaja jyotirmaTha badarikaashrama kii saMkShipta jiivanii saMkalana karttaa - shrii raameshvara prasaada tivaarii daaraagaJNja prayaaga prakaashaka -- shrii jagadiisha prasaada mishra adhyakSha mishrabandhu kaaryaalaya jabalapura \( ma. pra. \) samvat 2022 aashvina shu. vijayaa dashaamii maMgalavaara dinaaMka 5 akTvabara san 1965 ii0 muu. ruu. 2-75 praakkathana jina mahaan vibhuuti ke vyaktitva kaa varNana karane kaa prayaasa kiyaa jaa rahaa hai \, vaha kevala unakii aparimita shaktiyoM ko siimita dR^ishhTi se dekhanaa hai . vaastava meM jo vaaNii se pare kaa vishhaya hai use shabdoM meM laane kaa prayatna anadhikaara cheshhTaa hii hai . phira bhii aastika jagat kii utsukataa - nivR^itti ke liye mahaaraaja shrii kii pavitra jiivanii kaa sadhaaraNa parichaya karaane ke nimitta isa kaarya ko sampanna karane meM hameM harshha ho rahaa hai . aapakaa vyaktitva vishuddha nirmala aura jyotirmaMya thaa \, jisakaa duura se darshana hii shaantiprada hotaa thaa . tapasviyoM ne use tapashcharyaa kaa saakaara ruupa kahaa \, yogiyoM ne yogatatva kaa aagaara paayaa aura shaanta samaahita chitta mahaatmaa{}oM ne parama shaaMti kaa sthira nivaasa dekhaa . viraktoM ne shrii mahaaraaja jii ko apane nibR^iti - maarga kaa parama aadarsha maanaa aura gR^ihasthoM ne unameM apane pravR^itta - patha kaa prakaasha paayaa . shriicharaNa kaa vyaktitva maanava vikaasa kii uchchatama avasthaa kaa pratiika thaa . reshamii bhagavaa vastroM se alaMkR^ita \, svarNasiMhaasana para samaasiina aapakii svaabhaavika mudraa kii chhaTaa apuurva hotii thii . darshana maatra se aapakii svaabhaavika komalataa \, saralataa \, kShamaa \, dayaa chhalakatii dR^ishhTigochara hotii thii . vyaavahaarika kaaryo meM adhikatara udaasiinataa thii \, kintu saatha hii saatha dR^i.Dhataa bhii thii . aapake eka - eka shabda meM aisii vidyut shakti thii \, jo shrotaa ke dR^idaya - paTala para adhikaara jamaa letii thii aura usameM rasa milataa thaa . jo bhii aapake nikaTa samparka me aayaa \, usane yahii samajhaa ki mahaaraaja shrii jaba se adhika mujhe hii maanate haiM . yaha eka anokhii vichitrataa thii . / \(2\) svataH shriicharaNa upadesha kama karate the . jaba ko{}ii kuchha prashna kara detaa \, to usake prashna kaa uttara dete hu{}e samiipa meM baiThe hu{}e logoM kii maanasika shaMkaa{}oM kaa samaadhaana binaa puuchhe hii kara dete the . praayaH loga yaha kahaa karate the ki mere mana meM amuka prashna thaa mere mana meM amuka prashna thaa \, kintu mahaaraajashrii ne apane upadesha meM usii prashna kii charcha karate hu{}e hamaarii shaMkaa kaa samaadhaana ninaa puuchhe hii kara diyaa . agaNita chamatkaarapuurNa visheshhataa{}oM se aapakaa vyaktitba paripuurNa thaa . mahaaraajashrii apane upadesho me adhikatara svataH ke anubhava hii bataayaa karate the . isaliye aapake upadeshoM meM sadaiva naviinataa rahatii thii \, jisake sunane ke liye shrotaagaNa sadaa laalaayita rahate the aura yahii kaaraNa haiM ki aapake ekaantika - jiivana kii bhii ghaTanaa{}oM kaa varNana mila gayaa hai . isa pustaka meM aapakii hii bataa{}ii hu{}ii unhiiM ghaTanaa{}oM kaa ullekha hai \, jinheM bhaktoM ne svayaM unake mukhaaraviMda se suna kara noTa kara liyaa thaa . isaliye yaha jiivanii aapake hii vachanaamR^ita dvaaraa praapta ghaTanaa{}oM kaa saMkalana maatra hai . aashaa hai ki aadhyaatmika pramiijana isa amR^itamaya jhaa.Nkii se laabha uThaaveMge . raameshvara tivaarii \(3\) \" shriimad aadya shaMN^karaachaarya jii kaa saMkShipta parichaya ##'## shriimad aadya shaMkaraachaarya bhaaratavarshha kii eka divya vibhuuti hai . unakii prabhaa aaja bhii digdiganta ko aalokita kara rahii hai . unakaa aavirbhaava hu{}e do sahasra varshha se adhika hu{}aa \, phira bhii unakii kiirti kaumudii usii prakaara akShuNNa ruupa meM aaja bhii bhaarata ke nabhomaMDala ko ud.hbhaasita kara rahii hai . vaidika dharma ke itihaasa meM aachaarya shaMkara kaa aavirbhaava eka naviina yuga ke avataara kaa suuchaka hai . jisa samaya yaha pavitra bhaarata - varshha avaidikataa ke paMka meM dhaMsaa jaa rahaa thaa \, jaba anaachaara aura kadaachaara ke kaale - kaale raakShasa ise chaaroM ora se ghere hu{}e the \, jaba eka chhora se duusare chhora taka yaha saaraa desha aalasya aura akarmaNyataa ke chaMgula meM pha.Nsaa hu{}aa thaa \, taba aachaarya shaMkara kaa maMgalamaya udaya isa desha meM hu{}aa . dharmikataa kii jo jyoti dambha kii aa.Ndhii ke saamane bujhane ke kinaare aakara aMtima gha.Diyaa.N gina rahii thii . usa jyoti ko inhoMne bujhane se bachaayaa \, jisase desha bhara meM dharma kii snigdha aabhaa phaila gayii . vaidika dharma kaa shaMkhanaada uu.Nche svara se sarvatra hone lagaa . upanishhadoM kii divyavaaNii desha bhara meM guuMjane lagii . giitaa kaa GYaana apane vishuddha ruupa meM janataa ke saamane aayaa \, logoM ko GYaana kii garimaa kaa parichaya milaa \, dhaarmika aalasya kaa yuga biitaa \, dhaarmika utsaaha se desha kaa vaayumaMDala byaapta ho gayaa \, dharma ke itihaasa meM naviina yuga kaa aarambha hu{}aa . yaha yugaantara upasthita karane vaale dharma pratishhThaapaka shrii aachaarya shaMkara kisa bhaaratiiya ke vandaniiya nahiiM hai \? aachaarya shaMkara ne apane dharmoddhaaraka kaarya ko akShuNNa banaaye rakhane ke liye bhaaratavarshha ke chaaroM suprasiddha dhaamo meM apane chaara pradhaana piiThoM kii sthaapanaa kii thii . inhiiM chaara piiThoM meM se utaraamnaaya jyoti - / \(4\) shhpiiTha \( jyotirmaTha \) lagabhaga 165 varshha se uchchhinna ho gayaa thaa . smaraNa rahe ki hamaare mahaaraajashrii ne hii jyotishhpiiTha kaa punaruddhaara kiyaa aura svalpa samaya meM hii dharmapiiTha kii punaH pratishhThaa kara maTha aadi nirmaaNa karaakara usake suchaarua ruupa se saMchaalana ke liye bahuta sii sampatti bhii svanirmita samarpita kii . ataH jyotishhpiiTha sthaapaka evaM jyotishhpiiThoddhaaraka aachaarya dvaya ke paavana charaNoM meM shraddhaa - bhakti sahita hamaaraa namaskaara hai . nivedaka - jagad.hguru \, shaMkaraachaarya \, jyotishhpiiThaadhiishvara \, svaamii shaantaananda sarasvatii jii mahaaraaja \, jyotirmaTha \, badarikaashram . \( himaalaya \) / \* AUM hariH \* dharma samraaTa shrii shaMkaraachaarya svaamii brahmaananda sarasvatii jii mahaaraaja \( jyotirmaTha badarikaashrama \) kii saMkShipta jiivanii --- aGYaanatimiraandhasya_GYaanaaJNjanashalaakayaa_. chakShurunmiilitaM_yena_tasmai_shriigurave_namaH_.. 1 . pahalaa adhyaaya baalyaavasthaa aura vairaagya sarvaadhishhThaana svaprakaasha parabrahma paramaatmaa ke saakaara vigraha kaushalendra bhagavaan shriiraama kii liilaabhuumi ayodhyaa ke sannikaTa saravaara praanta apanii pavitrataa ke liye uttara bhaarata meM prasiddha hai . yaha paJNcha gau.Da braahmaNaantargata sarayuupaariiNa braahmaNoM kaa pradhaana kShetra hai . yahaa.N gaanaa graama kii visheshha pratishhThaa hai . mahaaraaja shrii kaa isii gaanaa naamaka graama ke eka shreshhTha pratishhThita sammaanita sarayuupaariiNa paMktipaavan gaanaa mishra braahmaNa kula meM maargashiirshha shukla dashamii \, vikrama samvat 1928 \, tadanusaara disambara 21 \, 1870 ii . dina vR^ihaspativaara ko praadurbhaava hu{}aa . eka sampanna Jamiindaara ra{{}iisa parivaara ke baalaka hone ke naate jiivana ke sabhii sukha - vaibhava praapta the . parantu kauna jaanataa thaa ki makhamalii gaddoM meM palaa hu{}aa baalaka saMsaara kaa parama virakta siddha yogii hogaa aura shaMkaraachaarya kii gaddii ko sushobhita karegaa \? / \(2\) mahaaraaja shrii kaa praarambhika jiivana bahuta hii chamatkaarika aura aadarshamaya rahaa . baalyaavasthaa se hii aapakemana meM saMsaara kii kShaNa - bhaMgurataa bhaasane lagii . janma se hii tejasvii shariira meM vairaagya kaa bhaava prabala thaa . vyaavahaarika jiivana meM aapa praayaH udaasiina hii rahate the . ekaantapriya the . sadaiva gambhiira mudraa meM nivaasa karate the . chaJNchalataa kaa naama taka na thaa . aapakaa alaukika tejapuurNa mukhamaNDala sabhii ko prabhaavita kara letaa thaa . naanaa prakaara ke svaadishhTa khaadya padaartha aura achchhe - achchhe sundara vastroM para \, jo baalakoM ko svaabhaavika hii priya hote haiM \, aapakii dR^ishhTi hii nahiiM ga{}ii . jiivana ke aamoda - pramoda kii saamagrii aura bachchoM ke naanaa prakaara ke khela - khilaune kabhii bhii aapako aakarshhita nahiiM kara sake . mita bhaashhaNa aura hastapaadaadi iMdriyoM ko bhii yathaasaadhya nirodha karanaa aapakii svaabhaavika visheshhataa thii . jahaa.N baiThate baiThe hii raha jaate \, na jaane kis vichaaradhaaraa meM nimagna rahate . aapakii pratyeka kriyaa meM gambhiirataa aura bolachaala meM alaukikataa dekha kara kuTumbiijana vismita ho jaate the aura aapakii bhaavii mahaanataa kaa aabhaasa paayaa karate the . aapameM buddhi prakhara \, vichaarashakti prabala aura nirNaya karane kii kShamataa advitiiya thii . aapa apane pitaamaha ke bahuta pyaare the . unhiiM ke prema puurNa aN^ka meM aapakii dinacharyaa kaa adhikaaMsha samaya vyatiita hotaa thaa . jo kuchha aapake hR^idaya meM premabhaava yaa maanyataa thii \, vaha maanoM saarii pitaamaha ke liye hii thii . pitaamaha vR^iddha the hii lagabhaga sau varshha kii avasthaa meM unhone apane priya pautra se sadaa / \(3\) ke liye vidaa hokara apanii laukika jiivana yaatraa samaapta kara dii . saata varshha taka jinakii goda meM khele the \, usa parama priya pitaamaha kaa shariira chhuuTa gayaa . gharavaaloM kii satarkataa ke kaaraNa baalaka apane pitaamaha ke shava ko nahiiM dekha sakaa \, para jaba ve ghara se baahara nikaala kara le jaaye gaye taba kuchha duura chale jaane ke baada eka naukara ne dikhaayaa ki dekho ve saba loga pitaamaha ko liye jaa rahe haiM . baalaka ne bhii.Da ko baara baara kahate sunaa \" raama naama satya hai \". baalaka ke netroM ne pitaamaha ko o.Dhe huye \, soye huye \, jaate huye dekhaa aura kaanoM ne sunaa \" raama naama satya hai \". sochaa \, pitaamaha kaa yaha aMtima upadesha hai . baalaka ke mana meM do baateM jaagrata hu{}iiM - \(1\) pitaamaha aba kabhii nahiiM mileMge \; \(2\) ##'## raama naam satya hai .##'## avasthaa 7 varshha kii thii . baalaka apane pitaamaha kii smR^iti meM jaba bhaavamagna hotaa to apane aasa - paasa pitaa \, maataa \, kaakaa \, taa{}u aadi sambandhiyoM ko dekha kara yahii sochataa ki ye bhii kisii na kisii dina isii prakaara chhuuTa jaa{}e.Nge . kisako apanaa samajheM \? eka ko apanaa maanaa thaa \, ve chale gaye \, yaha ko{}ii rahanevaalaa nahiiM dikhataa . hamaaraa shariira bhii isii prakaara eka dina chhuuTa jaayagaa . jaba yahaa.N ko{}ii rahane vaalaa nahoM hai to phira yaha saba kyaa hai \, kauna sii chiija hai jo yahaa.N rahegii \? baalaka ke mana meM yaha bhaava aate hii \, kaanoM meM guuMja uThataa \" raama naama satya hai .\" / \(4\) jaise - jaise samaya vyatiita hotaa gayaa \" raama \" ke sambandha meM adhikaadhika vichaara ba.Dhataa gayaa . yahii \" raama naama satya \" baalaka ke hadaya paTala para aMkita hu{}aa \, usii kaa manana hu{}aa . vahii usake bhaavii jiivana - praasaada kii sudR^i.Dha niiMva banaa . usii \" raama naama satya \" ke saa.Nche meM usane apanaa jiivana Dhaalaa . baalaka ke mana meM saMsaara kaa mithyaatva dR^i.Dha ho gayaa . gharavaaloM ne dekhaa ki baalaka ke mana meM pitaamaha kii chhaapa amiTa pa.Dii hai . sabako chintaa hone lagii ki kaise isa baalaka ke antaHkaraNa se pitaamaha kii duHkhada smR^iti haTaa{}ii jaaya . lagabhaga eka varshha vyatiita hu{}aa . avasthaa 8 varshha kii hu{}ii aura upanayana saMskaara kaa samaya aa gayaa . saba ne vichaara kiyaa ki upanayana karaakara kuchha samaya ke liye kaashii pa.Dhane ko bheja deM . aaTha varshha kii aayu meM yaGYopaviita saMskaara ke pashchaat aapa vedaadhyaayanaartha kaashii bheja diye gaye . kaashii pahu.Nchate hii vahaa.N kii saaMskR^itika visheshhataa kii chhaapa aapa para pa.Dii . aapane apanaa jiivana aadhyaatmika unnati kii ora lagaane kaa saMkalpa kiyaa . idhara tatkaaliina prachalita sukuliina braahmaNa kuloM kii pratho ke anusaara ayodhyaa praaMta ke sarayuupaariiNa pratishhThita paMktipaavana gaanaa mishra kula meM putra vivaahotsava kaa samaya aa gayaa . kuTumbiijana prayatnashiila ho uThe . kuchha loga kaashii aaye ki baalaka ko bulaa le chaleM . aapako maaluuma hu{}aa ki gR^iha se vivaaha ke liye bulaavaa aayaa hai . abhii duudha ke daaMta puure gire bhii nahiiM the aura jisa avasthaa meM sahasroM baalaka dhuuli - dhuusarita \, abuddhaavasthaa meM aapasa meM la.Date - bhi.Date \, ha.Nsate - khelate itastataH / \(5\) baalakrii.Daa meM nimagna rahate haiM \, usa 8-9 varshha kii sukomala avasthaa meM aapake kaanoM meM ##'## vivaaha ##'## kaa shabda pa.Daa . hR^idaya chauMka uThaa . romaaMcha ho aayaa - vivaaha \? vivaaha aura usase sambandhita saMsaara \? nirmala naviina baalanhR^idaya ke maanasa - pala.De para tula gayaa saMsaara rattii bhara . udhara pravR^ittimaarga ne baalaka ke maanasa paTala para apanii niraalii chhavi dikhalaa{}ii . agaNita saamagriyaa.N upasthita kiiM ki samasta indriyoM ke vishhaya ko yathechchhaa bhoga kara aananda praapta kiyaa jaaya \, idhara nivR^itti maarga ne apanaa niraalaa anirvachaniiya aakarshhaNa upasthita kiyaa . kintu isameM kShaNa - bhaMgurataa nahiiM \, sthirataa thii \; kolaahala nahiiM \, shaanti thii \, aavaagamana nahiiM \, pratyakSha mokSha thaa . nissaMdeha isakaa pala.Daa bhaarii thaa . aapane nishchaya kiyaa ki nivR^ittimaarga hii shreyaskara hai aura yahii apanaane yogya hai . sahasaa isa patha kaa dvaara khulaa . nanhaa - saa baalaka tyaaga vairaagya kii muurti banakara bhagavatii bhaagiirathii ke puniita taTa ko paka.De huye chala pa.Daa . aapane gaMgaajii ke kinaare - kinaare hii chalate rahane kii Thaana lii . ekaagramana se apanii alaukika vichaaradhaaraa sambhaale huye aapa bhaagiirathii ke taTa para nirantara ba.Dhane lage . praataHkaala kaa samaya biita gayaa . dhuupa ka.Dii ho ga{}ii . uupara se suurya bhagavaan kii teja kiraNeM \, niche gaMgaajii kii tapta baalukaa . parantu kyaa baalaka ina vishhamataa{}oM se kiMchit maatra vichalita ho sakaa \? usane to / \(6\) jiivana kii aisii vishhama paristhitiyoM ke saatha ha.Nsa - ha.Nsa kara khelane kaa vrata hii le liyaa thaa . use ye kShudra baadhaa{}e.N kahaa.N taka roka paatiiM \? bhagavatii bhaagiirathii kaa hR^idaya draviibhuuta ho uThaa . do chulluu jala pilaakara vR^ikSha kii shiitala chhaayaa meM kuchha samaya rokanaa chaahaa \; kintu uttara milaa \" maa.N \, tere sahaare hii jiivana kaa yaha vR^ihata patha vyatiita honaa hai . abhii se rukane kaa svabhaava mata banane de . eka baara himaalaya kii kisii ekaakii guphaa taka pahu.Ncha jaane de \, jahaa.N baiThakara jiivana kii saadha puurii kara sakuu.N .\" yaha kahate hu{}e tapasii hR^idaya ne jaahnavii ko praNaama kara aage kaa patha sambhaalaa . thakaavaTa nahiiM \, niiMda nahiiM \, nirjana aura arddharaatri meM akele pana kaa bhaya bhii nahiiM . ba.Dhate chale gaye . jaba bhuukha lagatii taba chulluu se gaMgaajala pii lete aura jaba pyaasa lagatii taba chulluu se gaMgaajala pii lete . pahilaa dina gayaa \, duusaraa biitaa aura tiisaraa bhii Dhala gayaa \, gaMgaa kaa chulluu chulluu jala pii - pii kara . vaha sukomala avasthaa aura vidhi kii itanii upekShaa kyoM \? kyaa yaha pariikShaa kaa samaya hai \? pariikShaa bhii ho to bhii vidhanaa \, kyaa yaha ati nahiiM hai \? kintu hameM santoshha hai usa ora se yadi ati hai to isa ora se bhii to usakaa yathaartha pratyuttara ho rahaa hai . basa aage ba.Dhanaa hii usakaa eka kaarya hai . parantu tiisare dina bhaavii chauka uThii \; suurya bhagavaan ke vidaa hote - hote pariikShaa samaapta hu{}ii . eka Jamiindaara ne gaMgaa ke usa paara se / \(7\) dekhaa ki kauna yaha nanhaa saa baalaka godhuuli meM jhaa.Dii - jhaMkhaa.Da bedhataa \, laa.Nghataa biiha.Da patha para ba.Dhaa chalaa jaa rahaa hai . usane apane naukara ko bhejaa ki use bulaa le aaye . kintu kyaa yaha sambhava thaa \? kisakii saamarthya thii ki usa parama svataMtra ekanishhTha baala tapasvii ko apane paasa naukara dvaaraa bulaavaa sake \? Jamiindaara ko svayaM samiipa jaanaa paDaa . puuchhaa - \" aapa kauna haiM \?\" uttara - \" hameM jaanakara kyaa karoge \? apanaa artha kaho .\" usane phira praarthanaa kii - \" mahaaraaja \, meraa artha yahii jaananaa hai ki aapa kauna haiM aura isa asamaya meM isa biiha.Da patha para kaise ba.Dhe chale jaa rahe haiM \?\" baala tapasvii ne kahaa - \" yaha samaya hai yaa asamaya \, aura yaha kumaarga hai yaa sumaarga \, isakaa GYaana tumheM nahiiM ho sakataa . itanaa hii jaana lo ki hama kaashii se chalakara himaalaya meM tapasyaa karane jaa rahe haiM . jaa{}o apanaa kaama karo \, hameM vyartha chhe.Dane se kuchha laabha nahiiM .\" / \(8\) Jamiindaara ne kuchha saahasa baTora kara dhiimeM svara meM kahaa - \" mahaaraaja \, kyaa maiM jaana sakataa huu.N ki aapane maarga meM kahaa.N aura kaba bhikShaa kii hai \?\" uttara milaa - \" abhii taka gaMgodaka hii anna - jala kaa kaama kara rahaa hai .\" \" to chaliye \, graama meM kuchha jalapaana karake aage ba.Dhiye to hameM bhii saMtoshha hogaa . raatri bhii ho raho hai .\" \" bhikShaa ke liye to hama kisii ke daravaaje jaayeMge nahiiM . rahii baata tumhaare saMtoshha kii \, to hameM kuchha khilaane - pilaane se tumheM saMtoshha ho jaayagaa \, yaha bhii nahiiM maanaa jaa sakataa . saMtoshha to taba maanaa jaaya jaba usake baada phira ko{}ii ichchhaa na uThe . yaha hameM bhikShaa karaane se to hogaa nahiiM . yaha to tabhii ho sakataa hai jaba usa parama tatva ko jaana lo jisake jaanane se saba jaanaa jaataa hai aura jisakii praapti hone para phira ko{}ii vastu apraapya nahiiM raha jaatii . isaliye kuchha aisaa prayatna karo jisase vaastava meM saMtoshha ho jaaya .\" nanheM se dudhamuheM baalaka ke mukha se paramaartha kaa aisaa upadesha \! aashcharya \! sochaa \, jisa kendra se yaha GYaanadhaaraa baha rahii hai kyaa usakii charama sthiti aura vikaasa kii siimaa kaa anumaana lagaayaa jaa sakataa hai \? maanava shariira to hai kintu yaha nishchaya nahiiM hotaa ki maanavii laalavaaNii hai . vahiiM gaMgaataTa para hii duudha kii vyavasthaa kii ga{}ii . aapane / \(9\) do tihaa{}ii duudha se gaMgaa jii kaa bhoga lagaa diyaa . dugdhadhaaraa jala meM samaahita ho ga{}ii \, bhagavatii bhaagiirathii se jitanaa jala tiina dina meM piyaa thaa vaha eka hii baara meM duudha se chukaa diyaa . maataa kaa dR^idaya gad.hgad ho uThaa . varadaana milaa - aba jiivana meM jala se jaThaaraagni shaanta karane kii aavashyakataa nahiiM pa.Degii . maataa annapuurNaa ne goda meM uThaa liyaa . phira kyaa thaa \, varshhoM saghana vana - parvatoM kii ekaakii guphaa{}oM meM rahe \, varshhoM aakaasha ke niiche maidaanii svaamii ke naama se maidaanoM meM svachchhanda vyatiita kiye na kabhii kisii se yaachanaa kii aura na kisii se saMketa kiyaa . kintu khaadya saamagrii kii kabhii kamii nahiiM hu{}ii . kitanii hii baara jaMgaloM meM ghanaghora a.Ndherii raatoM meM na jaane kauna seroM malaa{}ii aura TokaniyoM meM phala laakara rakha jaataa . daayeM - baayeM na dekhakara siidhe himaalaya ke liye gaMgaa ke kinaare - kinaare hii yaatraa chalii . sandhyaa - vaMdana kaa nityakR^itya nahiiM chhuuTaa aura jaba jaisaa praapta hu{}aa bhagavadarpaNa buddhi - puurvaka kShudhaa nivR^itti kii . piine ko aMjali meM gaMgaajala \, vishraama ke liye vR^ikShoM kii shiitala chhaayaa meM pavitra bhuumi - shaiyyaa sarvatra upalabdha hu{}ii . shariira para vishishhTa oja teja hone se jisane dekhaa samiipa avashya aayaa . vichitra aakarshhaNa thaa . darshakoM kii aa.NkhoM meM dhruva \, prahlaada kii chhavi saakaara hokara jhuula pa.Datii thii . isa prakaara dina biita rahe the \, raateM biita rahii thiiM jaba taka pairoM ne mana kaa saatha diyaa taba taka chale aura jaba paira thake to kinaare gaMgaa kii baaluu meM kisii vR^ikSha kii chhaayaa meM vishraama kiyaa aura / \(10\) niiMda khulate hii aage chala pa.De tiina dina ke baada maaluma pa.Daa ki gaMgaa bahuta chau.Dii ho ga{}ii haiM baalaka ko yaha GYaana na thaa ki yaha gaMgaa yamunaa kaa saMgama hai . kuchha aura aage ba.Dhe to logoM se maaluuma hu{}aa ki prayaaga aa gaye . triveNii kaa maahaatmya to pitaamaha se sunaa hii thaa . shraddhaapuurvaka gote lagaaye . aage aakara thakaana maaluuma hu{}ii to dashaashvamedha ghaaTa para kinaare eka chaukii para baiTha gaye . kuchha samaya vyatiita hu{}aa - dhyaana meM baiThe the ki eka mahaashaya bagala meM aakara baiTha gaye aura baala tapasvii kii mudraa ko chupachaapa dekhane lage . kaaphii samaya vyatiita ho gayaa . dekhaa ki yaha baalaka to hai parantu baalakapana kii cheshhTaa{}oM se sarvathaa rahita hai . cheharaa thakaa hu{}aa saa hai para tejayukta hai . usane apanii jeba se eka kaagaja nikaalaa \, pa.Dhaa aura dhyaana puurvaka eka baara punaH baalaka kii mukhaakR^iti ko dekhaa . taba bilakula paasa hii saamane jaakara usii chaukii para baiTha gayaa . baala tapasvii apanii aMtarnishhThaa se chauka pa.Daa aura samiipastha purushha kii ora nihaaraa . apanii ora dekhate jaanakara usa purushha ne aapake saamane apanii jeba kaa kaagaja nikaalakara rakha diyaa . baala tapasvii - \" yaha kyaa hai \?\" uttara - \" aapakii huliyaa .\" baala tapasvii - \" aapa kauna haiM \?\" uttara - \" maiM pulisa kaa daarogaa huu.N .\" baala tapasvii - \" kyaa chaahate haiM \?\" / \(11\) daarogaa - \" aapake naama kii yaha huliyaa hai . aapa ghara se bhaaga aaye haiM .\" baala tapasvii - \" adhika baata kii kyaa aavashyakataa hai \, huliyaa hii hai na \?\" daarogaa - \" haa.N \" baala tapasvii - \" to jisane huliyaa kaTaa{}ii hai \, use suuchanaa de do ki hama yahaa.N haiM . kisii kaa pashu kho jaataa hai to vaha usakii huliyaa kaTaa detaa hai . hama to kisii ke la.Dake hii haiM . suchanaa de do ki hama yahaa.N para aa gaye haiM . vaha chaahegaa to aakara le jaayagaa .\" daarogaa - \" haa.N \, suchanaa to maiM kara hii duu.Ngaa \? para aapa ghara se kyoM chale aaye kuchha maaluuma bhii to ho .\" baala tapasvii - \" yaha to achchhaa prashna hai \, ghara se kyoM chale aaye \? hama puuchhate haiM ki aapa ghara hii meM kyoM rahate haiM \?\" daarogaa apanii pulisagiirii bhuula gayaa - chhoTe se bachche ke mu.Nha se darshanashaastra kaa itanaa uuMchaa tarka sunakara usakii buddhi chakaraa ga{}ii usakaa daarogaapana jaataa rahaa . aavaaja meM naramii aa ga{}ii usane kahaa - \" ghara meM to sabhii rahate haiM \, kyoMki / \(12\) ghara meM aaraama rahataa hai . ghara ke aaraama ko chho.Dakara aapa isa taraha dariyaa ke kinaare dopahara meM maare - maare phira rahe haiM isakaa kyaa kaaraNa hai \?\" baala tapasvo - \" jaa{}iiye daarogaa jii \, apanaa kaama kiijiye aura ghara kaa aananda liijiye . gaMgaataTa para maataa kii goda meM \, retii meM \, ekaanta dopaharii meM aura nirjana \, niirava sthalii meM hama maare - maare phirate haiM yaa aananda karate hai yaha aapakii samajha meM nahiiM aa sakataa .\" nanheM se baalaka ke mukha se aise maarmika shabda sunakara daarogaa jii kii aa.NkheM khula ga{}ii . pulisapana kaa nashaa utara gayaa aura shraddhaapuurvaka bole - \" aapakii chhoTii umara hai . kisii ba.De ghara kaa janma maaluuma pa.Dataa hai . kyaa isa prakaara anaatha se phirane meM aapako saMkocha nahiiM hotaa \?\" baala tapasvii - \" hama chhoTe haiM \, aapa to apane ko ba.Daa hii maanate haiM na \? ba.De hokara bhii aapa yaha nahiiM samajhate haiM ki anaatha aura sanaatha kauna hai \? tho.Daa vichaara to kiijiye to svayaM hii pataa / \(13\) laga jaayagaa ki sarvatra sarva shaktimaan paramaatmaa hii saba kaa eka \" naatha \" hai . usakii sharaNa meM jisane apane ko Daala diyaa vaha anaatha rahaa ki sanaatha ho gayaa . hama aapase puuchhate haiM ki jisane usa parama pitaa se apanaa sambandha nahiiM banaayaa kyaa use aapa \" sanaatha \" kaheMge \?\" eka baalaka ke mukha se paramaartha kaa saaragarbhita uttara sunakara daarogaa jii niruttara ho gaye aura unake mana meM aayaa ki yaha ko{}ii saadhaaraNa baalaka nahiiM \, ko{}ii honahaara mahaan aatmaa hai . daarogaa jii vinamrataapuurvaka bole \, - \" aapa eka kaama kareM ki aba hamaare saatha chaleM \, kyoMki aapake naama kii huliyaa hai . vaise to aapako hama yahaa.N chho.Da kara jaa nahiiM sakate . para hama aapako pulisa thaane meM nahiiM le chaleMge . aapa hamaare saatha hamaare ghara para chaleM . vahaa.N raatri meM raheM phira sabere jo vichaara hogaa vaha kiiji{}egaa .\" baala tapasvii ko samajhaa bujhaa kara daarogaa unheM apane ghara para le gayaa . raatri meM aneka prakaara kii satsaMga - vaartaa meM usane / \(14\) yaha bhaliibhaa.Nti samajha liyaa ki baalaka tiivra vairaagyavaan hai aura vaastava meM himaalaya pahu.Nchakara bhagavaan kii pratyakShaanubhuuti ke liye tapashcharyaa meM hii apanaa jiivana lagaanaa chaahataa hai . daarogaa ne yahii nishchaya kiyaa ki unheM jaldii hii himaalaya ke nikaTa bheja diyaa jaaya . praataHkaala daarogaa ne kahaa hama aapake isa pavitra maarga meM baadhaka nahiiM honaa chaahate . parantu aapakii huliyaa desha bhara ke liye hai . yadi isii prakaara gaMgaa ke kinaare - kinaare paidala chalaa kareMge to kahiiM na kahiiM avashya hii paka.Da jaayeMge isaliye hama sochate haiM ki aapako chupachaapa rela para baiThaa kara haridvaara taka bheja deM . jo baala tapasvii chaahate the hu{}aa . inake mana meM thaa ki jaldii se jaldii haridvaara pahu.Ncha jaaya . usakii bhuumikaa svataH bana ga{}ii . jo baadhaka banakara aayaa thaa vahii saadhaka bana gayaa . bhagavaan ke bhaktoM kii baateM aisii hii hu{}aa karatii haiM . bhagavaan kii shakti se hii bhaktoM ke saMkalpa puure hote haiM . sarvashaktimaan sarvaGYa bhagavaan kii sarvashaktimayii prakR^iti kaa yaha kaarya hai ki priya bhakta kii ichchhaa ke anuukuula paristhitiyaa.N banaa de aura bhakta ke saMkalpa kii puurti kara de . daarogaa ne unheM TikaTa lekara gaa.Dii para baiThaa diyaa . baala tapasvii duusare dina haridvaara pahuMcha gaye . jaba aapa gaMgaa - snaana ko jaa rahe the \, eka pulisa insapekTara se bheMTa hu{}ii . insapekTara ne dekhaa ki yaha to vahii baalaka hai jisako Dhuu.N.Dha ho rahii hai . kyoM na ise unake ghara bhejavaa diyaa jaaya aura paaritoshhika liyaa jaaya \? itanaa sochate sochate vaha baalaka ke saatha ho gayaa . insapekTara ne puuchhaa - \" bachchaa \, tuma ghara se kyoM / \(15\) chale aaye aura kahaa jaa rahe ho \?\" . unakaa uttara thaa \" parama pitaa kaa saakShaatkaara karane ke liye siidhe himaalaya kii ora yaatraa ho rahii hai .\" pulisa insapekTara ne kahaa \" maiM aapako aapake ghara bhejanaa chaahataa huu.N \, kyoMki isase hameM paaritoshhitka milegaa . uttara diyaa \" maine nishchaya kara liyaa hai aura usii para aTala huuM . yadi aapa mujhe bheja bhii deMge to maiM vahaa.N raha nahiiM sakataa \, duusare hii dina merii phira yahiiM ke liye yaatraa hogii . isaliye aapa mere liye vighna na baneM aura mujhe jaane deM . kintu yadi paaritoshhika kaa lobha visheshha hai to mujhe hamaare ghara bhejavaa kara apanaa paaritoshhika le leM . jaisaa uchita samajheM vaisaa kareM .\" pulisa insapekTara dhaarmika prakR^iti kaa saadhusevii sajjana thaa usane baalaka kii baateM maana lii aura chalaa gayaa . parantu duusare hii dina jaba aapa R^ishhiikesha kii ora yaatraa kara rahe the duusare pulisa insapekTara mila gaye . unhoMne bhii dekhaa ki yaha baalaka to vahii baalaka haiM jisakii huliyaa kaTii hai aura paaritoshhika nikalaa hai . usane nahiiM maanaa aura baala tapasvii ko ghara meja diyaa . --- / \(16\) duusaraa adhyaaya gR^iha tyaaga aura sad.hguru kii khoja ghara pahuMchane para sabhii ba.De - buu.DhoM se GYaana - vairaagya kii hii charchaa karate rahe . eka 9 varshha ke abodha baalaka kii GYaana vairaagya kii baatoM ko kuTvambiijanoM ne baalyaavassthaa kii sanaka samajha kara Taala diyaa . jitanaa hii baalaka ne una logoM se praarthanaa kii ki unheM ghara gR^ihasthii ke jaMjaala meM na baa.Ndhaa jaaya utanii hii tejii se logoM ne vivaaha kaa kaarya praarambha kiyaa . unheM bhaya thaa ki bahakaa hu{}aa baalaka kahiiM haatha se nikala na jaaya . parantu baalaka ke dR^i.Dha vishvaasa aura aTala nishhThaa ne saatha diyaa . vaha apane puurva saMkalpa para dR^i.Dha rahaa aura apane ghara aura paarivaarika jiivana ke baMdhana meM ba.Ndhanaa kadaapi sviikara nahiiM kiyaa . ba.De buu.DhoM ko aapake bhavishhya kii chintaa thii . yadyapi ve jaanate the ki baalaka eka shreshhTha maarga kaa anusaraNa karane jaa jaa rahaa hai \, jisase kevala apanaa hii nahiiM varan kula parivaara aura saMsaara kaa kalyaaNa hai . parantu phira bhii aajiivana brahmacharya ke kaThina tapa aura vairaagya ke kaMTiile jiivana kii kalpanaa se ve bhayabhiita ho uThate the . unhoMne bahuta kuchha samajhaa bujhaa kara vichaara badalane kaa prayatna kiyaa . parantu vaha baalaka mahaatmaa apane nishchaya para hii aTala rahaa . unheM dR^i.Dha vishvaasa thaa ki bhagavaan ke darshana aura tatvaGYaana ke binaa kuchha bhii kara sakanaa asambhava hai . ghara ke sabhii loga apane prayatna meM asaphala rahe . / \(17\) phira gaa.Nva ke sarvamaanya kulagurujii ko bulaayaa gayaa . paMDita jii ne apane anubhava aura paaNDitya ke bala para bahuta kuchha samajhaane kii cheshhTaa kii . unheM vishvaasa thaa ki baalaka kaa mana badala denaa ba.Daa sarala hai . parantu jitanii hii buddhimaanii se ve apanii daliiloM ko upastthita karate gaye \, utanii hii buddhimaanii ke saatha unheM unakaa uttara milataa gayaa . jaba paaNDitya ke tarka vitarka meM paMDitajii jiita na sake \, to unhoMne bhaavukataa kii sharaNa lii . bole \, \" beTaa \, tuma eka maatra apane maataa - pitaa kii saMtaa a ho . unakii saarii kalpanaa{}e.N tumhaare jiivana ke sahaare banii haiM . unakii aashaa{}oM ke bhaMDaara ho tuma . maataa pitaa kii isa vR^iddhaavasthaa meM sevaa karanaa hii parama dharma \, aura kartavya hai . unheM chho.Da kara anaatha mata karo . unakaa saaraa bachaa hu{}aa jiivana aMdhakaaramaya aura duHkhapuurNa ho jaa{}egaa . abhii tumhaarii baalyakaala hai . yaha jaMgaloM meM tapa karane kii avasthaa nahiiM hai . yahi yaha nishchaya hii hai ki saMnyaasa lekara vairaagya kaa abhyaasa karanaa hai to abhii usakaa avasara nahiiM aayaa . pahile paarivaarika uttaradaayitva ko puurNa karo \, vivaaha karake ghara gR^ihasthii ke anubhava praapta karo \; phira saMnyaasa kaa samaya aane para jaMgaloM meM chale jaanaa . apuurNa jiivana se to saadhana na ho sakegaa .\" parantu jisa vyakti ko bhavishhya meM dharma - samraaTa kii gaddii sushobhita karanii hai \, usa para kyaa ina lachara daliiloM kaa prabhaava pa.Da sakataa thaa \? ba.Dii dR^i.Dhataa ke saatha uttara diyaa \" bhagavan aapa kii aayu 80 varshha kii ho ga{}ii \, parantu kitane duHkha ko baata hai ki aapako aba taka tatvaGYaana praapta karane kii ichchhaa hii nahiiM hu{}ii . lajjaa kii baata hai ki aapa saaMsaarikataa meM isa taraha / \(18\) jaka.De hu{}e haiM ki apane kalyaaNa kaa maarga aapako nahiiM suujhataa . yadi baalaka hone ke naate mujhe ghara para rahanaa chaahiye to vR^iddha hone ke kaaraNa aapako jaMgala ke liye prasthaana karanaa chaahiye . maiM uchita nishchaya para pahuMcha chukaa huu.N . maiM apanaa kartavya sahii DhaMga se nibhaane jaa rahaa huu.N aura sabhii ko sahii maarga kaa hii anusaraNa karanaa chaahiye . apane aage kahaa ki shaastroM kaa kahanaa haiM ki yadi parivaara meM eka bhii manushhya ko tatvaGYaana praapta ho jaaya to vaha parivaara kaa parivaara tara jaataa hai . yadi shaastroM kaa kathana satya hai to bhagavat - saakShaatkaara aura brahmaGYaana se maiM saare parivaara kaa kalyaaNa karnevaalaa banuuMgaa .\" isa paaNDityapuurNa uttara ko paakara vayovR^iddha purohita mahaaraaja avaak raha gaye . unheM dhiire - dhiire anubhava hone lagaa ki jise vaha eka abodha aura naasamajha baalaka samajha kara sahii maarga para laane kii cheshhTaa kara rahe the \, vaha bhavishhya kaa eka parama tapasvii aura siddha mahaatmaa hai . paMDita jii ne parivaara vaaloM ko saMbodhita karate hu{}e kahaa \, \" yaha aapake kula meM dhruva utpanna hu{}e haiM aura aapake kula ko ujvala banaayeMge \" itanaa kahaa kara uTha kha.De hu{}e aura ba.Dii shraddhaa - bhaavanaa se usa baala mahaatmaa ko shiisha navaa kara praNaama kiyaa aura phira parivaara ke sabhii chhoTe - ba.De sajjanoM ne baarii - baarii se unheM praNaama kiyaa . parantu pariikShaa kaa aMta abhii nahiiM hu{}aa . kuchha logoM ne phira bhii prayatna kiyaa ki maataa ke vaatsalya - prema ke prabhaava se baalaka ke nishchaya ko badalaa jaaya . unakii saarii baateM / \(19\) unakii maataa jii parde ke bhiitara baiThii hu{}ii suna rahii thiiM . kuchha maataa{}e.N unakii maataa jii ke paasa ga{}iiM aura apanaa aashaya unase prakaTa kiyaa . usa samaya baalaka ke hR^idaya meM yaha chintaa hu{}ii aura saMkaTa utpanna hu{}aa ki kahiiM maataa kii ora se na roka liyaa jaa{}uu.N . parantu jaisaa vishaala hR^idaya - vaalaa putra thaa \, maataa bhii vaisii hii vishaala hR^idayavaalii thiiM . vaha putra kii isa prakaara kii GYaana - vikasita bhaavanaa ko kaise Thukaraa sakatii thiiM \? ve yaha nahiiM sahana kara sakiiM ki apane putra ke shreshhThatama unnatishiila pavitra aura ujvala bhavishhya ke saamane rukaavaTa bana kara kha.Dii hoM . unhoMne uttara diyaa \, \" jo itane uu.Nche maarga kaa anusaraNa karane jaa rahe haiM aura jinheM hamaare kulaguru bhii praNaama kara rahe haiM \, unheM hama gaja se utaara kara gadhe para biThaanaa uchita nahiiM samajhatiiM . kalyaaNa maarga se haTaakara gR^ihasthii ke jaMjaala meM pravesha karane kii aaGYaa nahiiM de sakatii \" usa para aapane maataa jii se prasthaana karane kii aaGYaa maa.Ngii . uttara milaa \" jaa{}o bhajana karo . kintu bhikhamaMgaa saadhu nahiiM bananaa aura jaba kabhii bhii gR^ihasthii karane kii ichchhaa ho turanta ghara chale aanaa .\" do dina baada unhoMne ghara chho.Da diyaa . chho.Da dii usake saatha saMsaara kii maayaa aura mamataa . vishaala jana samuuha ke kolaahala ke biicha se ananta brahmaaMDa ke kisii nirjana kone meM ramane ke liye chala diyaa eka bodha dR^i.Dha - pratiGYa baalaka . kauna jaanataa thaa usa samaya ki yahii baalaka eka dina patha - vihiina \, lakShyahiina aadhyaatmikataa ke pratikuula vikaraala pravaaha ke saamane eka Thosa chaTTaana banakara kha.Daa hogaa \? / \(20\) aapa prayaaga pahu.Nche . yahaa.N saMgama meM snaana karake baaluu para ekaanta nirjana sthaana meM dhyaanastha hokara baiTha ga{}e . dinacharyaa vilakShaNa aura aakarshhaka thii . isii sthaana meM tiina dina biita ga{}e . eka pulisa ke daarogaa jii jo tiina dina se isa alaukika tejapuurNa baalaka kii kriyaashiilataa dekha rahe the kuchha vismita hokara nikaTa aaye aura saadhaaraNa saa prashna kiyaa - \" mahaaraaja \, kidhara se aanaa hu{}aa hai aura kidhara jaanaa hai \?\" uttara asaadhaaraNa thaa - \" maiM vahiiM se aayaa huu.N \, jahaa.N se saaraa jagat aayaa hai aura vahiiM jaa rahaa huu.N jahaa.N saaraa jagat jaa rahaa hai .\" daarogaajii ne phira prashna kiyaa - \" parantu binaa paise ke jiivan - nirvaaha to nahiiM ho sakataa hai \?\" adhika dR^i.Dhataa se uttara milaa - \" aneka janmoM se maiM shubha karma karataa aa rahaa huu.N \, unakaa phala hii meraa dhana hai . meraa shariira taba taka chalegaa jaba taka yaha puNyaruupii dhana hai aura jisa dina isakaa anta hoM jaayagaa \, usii dina nashvara shariira bhii shaa ta ho jaayagaa . aapa merii chintaa na kareM aura jaakara apane kaarya meM lageM .\" isa nanheM se baalaka kii dR^i.Dhataa \, vishvaasa aura tejapuurNa / \(21\) mukha - maNDala ke darshana se daarogaa jii pahile hii prabhaavita ho chuke the . praarabdha \, purushhaartha aura ichchhaa - shakti kaa itanaa sundara vivechana suna kara nata - mastaka ho gaye aura ba.Dii shraddhaa se usa baalaka mahaatmaa ko praNaama kiyaa ora chale gaye . apane praarabdha aura vishvaasa ke sahaare aapa phira haridvaara pahu.Nche . yaha sthaana dhaarmika janataa kaa kendra to hai hii . shiighra hii loga isa divya svaruupa kii ora aakarshhita ho ga{}e . parantu baalaka mahaatmaa ko apane dhyaana puujana ke atirikta kisii ora dekhane kaa bhii avakaasha na thaa . ekaanta meM bhajana hotaa rahaa aura isa prakaara kuchha dina vyatiita ho gaye . ghuumate - ghuumate aapa R^ishhiikesha pahu.Nche . yaha puNyasthala hai aura praachiina samaya se hii eka mahaan tiirtha rahaa hai . uttarii bhaarata aura vishaala himaalaya ke kShetra meM basaa hu{}aa yaha chhoTaa saa nagara himaalaya kaa dvaara hai . ba.Daa hii ramaNiika sthaana hai \, saadhu \, mahaatmaa \, mumukShu{}oM aura saadhakoM ko to visheshha priya hai . chaaroM ora sundara jaMgala hai \, jahaa.N ekaanta meM yuga - yuga se kitane hii saadhaka apane abhiishhTa kii siddhi praapta kara lokakalyaaNa meM sahaayaka hu{}e haiM . yahaa.N aapakaa vichaara hu{}aa ki svatantra ruupa se japa - tapa abhyaasa maryaadaa ke viruddha hogaa . bhagavaan aadi shaMkaraachaarya ne bhii guru kii sharaNa lii thii . isali{}e maryaadaa kaa ullaN^ghana uchita nahiiM aura kinhiiM sad.hguru kii khoja karanii chaahi{}e . sad.hguru kaisaa honaa chaahiye -- \" shrotriyaM brahmanishhTham \" ina do shabdoM meM apane do shabda aura jo.De - \" krodharahita aura baala brahmachaarii .\" / \(22\) bahutoM kii pratishhThaa sunii . jaa jaa kara saakShaatkaara kiyaa . kahiiM koraa paaDitya thaa \, kahiiM shushhka tyaaga vairaagya \, kahiiM shrotriyataa aura brahmanishhThataa donoM pratiita hu{}ii \, to baala brahmachaarii na hone ke kaaraNa guru jii aapakii kasauTii para khare na utara paaye . eka daNDii svaamii mahaatmaa baala brahmachaarii sune gaye . unake yogaa - bhyaasa kii bhii khyaati sunii . unake samiipa gaye . vahaa.N aashrama ke sevakoM se vidita hu{}aa ke svaamii jii abhii samaadhi meM haiM . ataH pratiikShaa meM baahara baiTha ga{}e . svaamii jii samaadhi se uThakara siidhe baahara aaye . aa.NkhoM meM kuchha gulaabiipana thaa . pratiita hotaa thaa ki praaNaayaama kii garamii abhii shaanta nahiiM hu{}ii hai . ba.Dii namrataapuurvaka donoM haatha jo.Da kara kahaa \" AUM namo naaraayaNaaya . svaamin kuchha agni kii aavashyakataa hai \, mila jaaya to ba.Dii kR^ipaa hogii \" yaha sunanaa thaa ki svaamii jii kii agni bha.Daka uThii . aa.NkheM laala ho ga{}iiM . krodhapuurvaka bole ... .... \( kuchha apa shabda \) \" jaanataa nahiiM \, daNDii ke paasa agni kahaa.N \? mujhase agni maa.Ngane aayaa hai .........\" svaamii jii ke aavesha ke kaaraNa kuchha do eka kadama piichhe haTa kara bole - \" svaamin agni rahii nahiiM \, to aa{}ii kahaa.N se \?\" bas \, sahasaa havaa badala ga{}ii . krodha jaataa rahaa . eka nanheM se baalaka se isa taraha paraasta hokara svaamii jii ke hR^idaya meM ThaMDaapana utara aayaa . ve ruka na sake \, dau.Da kara gale lagaa liyaa . bole \, \" beTaa \, hama avashya apane sthaana se chyuta ho gaye . yaha to antaHkaraNa kaa dharma hai . nimitta paakara ga.Daba.Da ho hii jaataa hai . apane vaastavika ruupa meM aatmaa to sadaa nirlepa hai . / \(23\) tuma dhanya ho jo isa avasthaa meM agni prajvalita karane kii utkaTa ichchhaa rakhate ho . aapane kahaa \" svaamii jii \, aapakii agni kii pahalii lapaTa ne hii mujhe bhayabhiita kara diyaa hai .\" \" dhanya ho \, beTaa \, dhanya ho \,\" yaha kahate huye baalaka kii apuurva buddhi kii prashaMsaa karate hu{}e ba.De prema se do tiina dina apane aashrama meM rakhaa \, kuchha upadesha diye . ichchhaa thii ki ye samiipa meM raha jaayaN to inheM yogaabhyaasa karaayaa jaaya . kintu \, chhuuTaa hu{}aa tiira phira haatha nahiiM aataa . pahile hii svaamii jii ke krodhii hone kaa pramaaNa mila chukaa thaa . kheda rahaa ki svaamii jii bhii aapakii sad.hguru kasauTii meM unniisa hii utare . aage ba.Dhe . sad.hguru kii khoja thii . kitane hii ghaaTa kaa paanii piinaa pa.Daa \, kitanii hii kaThinaa{}iyaa.N uThaanii pa.DiiM . kintu khoja jaarii rahii shrotriya brahmanishhTha saMnyaasii kii . ka{}ii pratishhThita mahaatmaa{}oM ke samiipa rahe \, parantu ko{}ii kasauTii para Thiika na utaraa . Dhuu.N.Dhate - Dhuu.N.Dhate himaalaya sthita uttarakaashii pahu.Nche . uttarakaashi ke shR^iMgeriipiiTha le shishhya parama tapasvii baala brahmachaarii yogiraaja daNDii saMnyaasii shrii svaamii kR^ishhNaananda sarasvatii jii mahaaraaja kii sharaNa meM gaye aura akhaNDa brahmacharya kii diikShaa lekara unhiiM ke samiipa rahane lage . gurudeva ne aapa kaa naama \" brahma chaitanya brahmachaarii \" rakhaa . svaamii jii bhaaratiiya darshanashaastra ke aachaarya aura puurNa siddha yogiraaja the . jiivana ke uchchatam siddhaantoM ko vaastavika jiivana meM ghaTaane kii unakii ko{}ii samataa nahiiM kara sakataa thaa . tatvaGYaana kii paraakaashhThaa ko pahu.Nche hu{}e svayaM brahmasvaruupa / \(24\) saakShaat shaMkara svaruupa bhagavaan the . svaamii jii ke aashrama meM aneka navayuvaka saadhaka jiivana ke sabhii sukha mamataa aura moha ko tyaaga kara paramaatma - darshana kii utkaTa abhilaashhaa se rahaa karate the . saanidhya hote hii aapane samajha liyaa ki jisa guru kii khoja thii \, vaha mila gaye aura gurudeva ne bhii jaana liyaa ki eka upayukta adhikaarii shishhya tatvaGYaana kii praapti hetu unakii sharaNa meM aayaa hai . aise saadhana sampanna adhikaarii kii paakara aaptakaama \, parama nishhkaama \, sadaa ekaanta sevii advaita nishhTha mahaatmaa shaastra kaa kapaaTa khola kara kuJNjiyaa.N pradaana karate haiM aura darshaa dete haiM ki tatva yaha hai . guru jii visheshha prasanna haiM . unheM apane aashrama ke chhoTe brahmachaarii para sneha hai \, prema hai . alpavayaska brahmachaarii evaM janMajaata tapasvii para guru kii asiima anukampaa kii baa.Dha sii aa ga{}ii hai \, kuchha visheshha aakarshhaNa ho gayaa hai . guru jii ke itane lagaava kaa kaaraNa - yaha anubhava kaa vishhaya hai . shishhya aura guru ke do hR^idayoM ke biicha suukShmaatisuukShma bhii ko{}ii aisaa stara nahiiM hai jo bheda kaa kaaraNa ho . shishhya apane ahaMbhaava ko samasta vaasanaa{}oM sahita bhasma kara apane antaHkaraNa meM sad.hguru kaa sthaana banaa letaa hai . mana ko vaha apane sad.hguru ke charaNoM meM arpita kara chukataa hai aura sad.hguru ke antaHkaraNa kii bhaavanaa{}oM se prabhaavita hokara usake mana \, buddhi \, chitta \, ahaMkaara \, GYaanendriyoM evaM karmendriyoM kii suukShma sthuula halachaleM hotii haiM . usake bhaava usake apane bhaava nahiiM \, ve to guru kii bhaavanaa{}oM ke aabhaasa haiM . usake vichaara usake apane vichaara / \(25\) nahiiM varan sad.hguru kii vichaarashaaraa ke pratiika haiM . usakaa vyaktitva usakaa apanaa vyaktitva nahiiM vaha to guru kii dharohara hai . shishhya ke aatma - samarpaNa kii isa uu.Nchii sii.Dhii para guru kaa sarvasva shishhya kaa hai aura shishhya usa sarvasva ke sahita apane ko sad.hguru ke charaNoM meM samarpita aananda letaa hai . aashrama ke chhoTe brahmachaarii kii aatma - samarpaNa kii bhaavanaa isii prakaara paramotkR^itshhTa hai . / \(26\) tiisaraa adhyaaya gurunishhThaa eka baara uttarakaashii meM ko{}ii vishishhTa daarshanika vyaakhyaanadaataa aaye . vaha bhaaratiiya darshana shaastra para vyaakhyaana diyaa karate the . sabhii saadhu - mahaatmaa aamaMtrita the . guru jii to kabhii kahiiM jaate nahiiM the . aashrama ke sabhii vidyaarthii saadhakoM kii ichchhaa hu{}ii unakaa vyaakhyaana sunane kii aura gurudeva se aaGYaa maa.Ngii . aaGYaa hu{}ii ki saba loga chale jaanaa \, jaate samaya pramukha dvaara para baahara se taalaa banda karate jaanaa aura jaba aanaa to khola kara chale aanaa . samaya hu{}aa aura sabhii aashramavaasii vyaakhyaana sunane chala diye \, taalaa baahara se banda kara diyaa gayaa . idhara chhoTe brahmachaarii kaa dR^idaya dha.Dakane lagaa . vichaara hu{}aa ki sabhii darshanashaastroM ke paMDitoM ke bhii aachaarya parama shreshhTha tapasvii tatvaGYaana - praapta shrii gurudeva jinakii kR^ipaa ke bala para abhyudaya aura bhagavatsaakShaatkaara karanaa hai \, jinake shrii charaNoM meM jiivana samarpita hai \, unake shrii charaNoN ko chho.Dakara kahaa.N jaanaa hai \? jinake eka shabda se hii kalyaaNa ho sakataa hai jinakii kR^ipaa - kaTaakSha se hR^idayapaTala kii paMkhuriyaa.N vikasita hokara tatvaGYaana kaa prakaasha karaa sakatii haiM \, unako chho.Dakara anabhiGYa \, kevala pustakoM ke GYaataa aura saadhanahiina vyaakhyaanadaataa ke vyaakhyaana meM kyaa saara milegaa \? usameM aisii kyaa vastu mila jaayagii jo apane ishhTa ke isa ghora apamaana kaa / \(27\) badalaa chukaa sakegii \? unheM isa prakaara taale meM banda kara saba logoM kaa jaanaa kitanaa lajjaaspada hai . paga - paga para isa prakaara kii bhaavanaa pushhTa hotii ga{}ii aura tho.Dii hii duura jaane para yaha nishchaya kiyaa ki saba jaate haiM to jaane do \, apanaa lauTa pa.Danaa hii Thiika hai . kintu lauTane ke liye ko{}ii pratyakSha kaaraNa saathiyoM ko bataanaa aavashyaka thaa . yaha to kaha nahiiM sakate the ki guru jii ko taale meM banda karake jaanaa Thiika nahiiM \, kyoMki saba kahane lagate ki tumhiiM eka ba.De bhakta ho guru jii ke . itane puraane - puraane saba sevaka loga chala rahe haiM kyaa vaha guru jii kaa apamaana kara ke aaye haiM . isali{}e kahaa \, \" vyaakhyaana meM uttarakaashii ke vidvaana mahaatmaa aayeMge \, isaliye vyaakhyaataa kaa bhii bhaashhaNa klishhTa hogaa . hamaarii samajha meM to aayegaa nahiiM \, isaliye hamaaraa jaanaa vyartha hii hogaa . hama lauTa jaate haiM \,\" tat pashchaat phaaTaka kii kuJNjiilekara lauTa aaye . piichhe kadama rakhaa hii thaa ki do daNDii saMnyaasii mahaatmaa aashrama kii ora jaate hu{}e dikhaa{}ii pa.De . jaldii ba.Dhakara taalaa kholaa . unheM apanii kuTiyaa meM aasana dekara puuchhaa \" mahaaraaja bhikShaa hu{}ii hai ki nahiiM \?\" unhoMne kahaa \" isii uddeshya se aaye haiM ki yahaa.N kuchha bhikShaa karake vyaakhyaana sunane jaaya.Nge \". vichaara kiyaa ki vyaakhyaana kaa samaya to praayaH ho hii gayaa hai . jaldii se haluvaa banaa kara unheM jalapaana karaayaa . taba ve vyaakhyaana sunane chale gaye . / \(28\) idhara aapa nitya - kR^itya meM saMlagna rahe . saayaMkaala saba loga vyaakhyaana sunakara lauTe . ve donoM daNDii saMnyaasii bhii aaye . guru jii ne daNDii mahaatmaa{}oM ko dekhakara puuchhaa \" aapa logoM kii bhikShaa hu{}ii hai \?\" unhoMne kahaa \" haa.N mahaaraaja \, yahiiM aashrama meM vyaakhyaana sunane jaate samaya bhikShaa karake gaye the \" guru jii ne sochaa ki aaja to aashrama banda hii rahaa . unhoMne idhara kahaa.N bhikShaa kii \? puuchhaa \, \" aashrama meM kahaa.N \?\" saMnyaasiyoM ne bataayaa \" antima kuTiyaa meM eka chhoTe brahmachaarii the \, inhoMne jaldii se haluvaa banaa kara hama logoM ko bhikShaa karaa dii thii jisase vyaakhyaana meM bhii samaya para pahu.Ncha gaye the .\" nitya kii bhaa.Nti jaba chhoTe brahmachaarii praNaama karane gaye taba guru jii ne puuchhaa \" kyaa tuma vyaakhyaana sunane nahiiM gaye the \?\" \"nahiiM \, mahaaraaja \! hamane sochaa ki hamaarii samajha meM to aayegaa nahiiM \, jaanaa vyartha hii hogaa . isaliye nahiiM gaye .\" daNDii saMnyaasiyoM ke atithi satkaara kii baata puuchhii . jaisaa kiyaa thaa bataa diyaa . guru jii ne sochaa isa avasthaa meM to sabhaa samaaroha bachchoM ko svaabhaavika hii aakR^ishhTa karate haiM \, inake na jaane kaa ko{}ii visheshha hii kaaraNa hogaa . kuchha suukShma vichaara kiyaa . yogii the hii \, paristhiti spashhTa chitrita ho ga{}ii . vidita ho gayaa ki inakii gurunishhThaa aashrama ke sabhii sevakoM se utkR^ishhTa hai . phira kyaa thaa utkR^ishhTa adhikaarii ke liye utkR^ishhTa patha nirdhaarita ho gayaa . duusare dina raatri ke samaya jaba praNaama karane gaye taba guru jii ne roka liyaa . saba praNaama karake chale gaye taba kahaa - \" jitanaa shaastra - adhyayana ho gayaa \, paryaapta hai . / \(29\) aba hama tumheM saadhana meM lagaanaa chaahate haiM jisase jo baata shaastra se jaanii ga{}ii hai usakaa anubhava kara lo .\" \" jo aaGYaa mahaaraaja .\" \" jo saadhana tumhaare liye nishchaya kiyaa gayaa hai \, vaha hamaare saatha isa aashrama meM rahakara nahiiM ho sakegaa \, kyoMki tumhaaraa vaha maarga hogaa ............ jo bahuta utkR^ishhTa saadhana hai . isa aashrama meM ka{}ii loga biisa - biisa \, pachchiisa - pachchiisa varshha se pa.De haiM . saadhana - sampatti na hone ke kaaraNa ko{}ii usa adhyaatma vidyaa ke adhikaarii nahiiM haiM isaliye yaha maarga kisii ko nahiiM bataayaa gayaa . yadi yahiiM raha kara tuma usameM datta - chitta hoge \, to ye loga iirshhyaavasha tumhaare maarga meM baadhaka ho jaaya.Nge . yahaa.N se samiipa hii \, tiina miila kii duurii para eka sthaana hai \, vahiiM jaakara ...... isa prakaara se abhyaasa karo . saata dina meM eka baara sandhyaa samaya chale aayaa karo aura eka raatri yahaa.N bitaakara praataHkaala chale jaayaa karo . kala hama tumako vahaa.N jaane kii aaGYaa deMge \, para abhyaasa karane ke liye vahaa.N jaa{}o aisaa nahiiM kaheMge . saba loga{}oM ke saamane tumako jora se Daa.NTegeM aura aashrama se haTa kara vahaa.N jaakara rahane ke liye kaha deMge tuma ghaba.Daanaa nahiiM . chupachaapa apanaa saamaana lekara vahaa.N chale jaanaa jisase loga samajheM ki inhoMne ko{}ii ba.Dii bhuula kii hai jisase guru jii ne aprasanna hokara aashrama se haTaa diyaa hai .\" guru jii duusare dina kisii nimitta ko lekara aashrama ke sabhii logoM para biga.De . kuchha hallaa saa hu{}aa . sabhii loga ekatra ho gaye . guru jii aprasanna haiM . sabhii apanii - apanii gardana jhukaaye kha.De haiM \, DaaTa khaa rahe haiM . chhoTe brahmachaarii ke aate hii maano sabako chhuTakaaraa mila gayaa - unhoMne aakara maano saba / \(30\) kii laaja rakha lii - saba kaa doshha apane uupara le liyaa . guru jii kii dR^ishhTi inhiiM para kendrita ho ga{}ii . bole \" haTo \, yahaa.N se nikalo . yaha sthaana bachcho ke liye nahiiM hai . tumhaaraa yahaa.N ko{}ii kaama nahiiM hai . koThaarii \! haTaa{}o inako \, abhii kuTiyaa khaalii karaa{}o . jaa{}o \, yahaa.N tumhaaraa ko{}ii kaama nahiiM .\" \" kahaa.N jaaya.N mahaaraaja \?\" \" jaa{}o \, jahaa.N Thiika samajho \, raho . koThaarii \! tiina miila duura vaha sthaana inheM bataa do . rahanaa chaaheM \, to vahiiM raheM yaa chale jaaya.N jahaa.N Thiika samajheM .\" \" jo aaGYaa \" kaha kara daNDavata praNaama kiyaa . apanaa saamaana liyaa . sadaa kii bhaa.Nti koThaarii ne eka saptaaha kii khaadya saamagrii de dii . saba kuchha lekara vahaa.N chale gaye aura rahane lage . dina - raata biitane lage . saadhana - patha agrasara hone lagaa . guruvaara ko guru charaNoM ke darshanaartha jaate aura saata dina kiye huye abhyaasa kaa anubhava suptaakara naviina aadeshopadesha le kara chale aate . guru - charaNoM ke darshana se hR^idaya ko naviina sphuurti milatii saadhana - patha para prakaasha milataa . nishhThaa dR^i.Dha hokara kShamataa balavatii hotii aura sad.hguru kR^ipaa ke sahaare ishhTa utarataa aataa . brahmachaarii jii shrii gurukR^ipaa se saadhana patha kii uchchatama siimaa kii ora jisa tiivra gati se ba.Dhe vaha advitiiya \, prashaMsaniiya aura anukaraNiiya raho . guru jii ne eka baara eka sevaka bheja kara puchhavaayaa -- \" hama aanaa chaahate haiM kyaa vahaa.N para sthaana khaalii hai \?\" uttara / \(31\) milaa \" sthaana bilakula khaalii nahiiM hai \?\" sevaka ne samajhaayaa \" guru janoM se vyavahaara bahuta saMbhala kara karanaa chaahiye . jaisaa aapane kahaa vaisaa yadi hama jaakara kaheMge \, to aapa para to praayaH guru jii aprasanna haiM hii hamaarii bhii aaphata aa jaayagii . Thiika se to hama yahii kaha deMge ki vahaa.N guphaa{}oM meM ka{}ii kamare khaalii haiM . hama dekha aaye haiM aapa chala sakate haiM .\" uttara milaa - \" dekhiye \, aapakii aayu \, aapakii vidyaa \, aura aapakii gurubhakti ko hama sabhakti namaskaara karate haiM . aapa hama se ba.De haiM aapakaa hama sammaana karate haiM . parantu isa samaya aapa duuta kii haisiyata se aaye haiM . guru jii kaa prashna aapane hameM sunaayaa hai hamaaraa uttara jaisaa hama kahate haiM shrii charaNoM meM nivedana kara diijiye ki yahaa.N para eka bhii kamaraa khaalii nahiiM hai . isake baada apanii ora se jo kuchha aapako kahanaa ho aapa achchhii taraha se kaha sakate haiM . parantu hamaaraa uttara hamaare hii shabdoM meM kahiyegaa . guru jii aprasanna hoMge to hama bhugata leMge aapako kyaa \? aapa to suuchanaavaahaka haiM \, isa samaya .\" duuta ne aakara uttara sunaayaa . suna kara guru jii mauna rahe . parantu chhoTe brahmachaarii kii yaha dhR^ishhTataa kii baata aashrama bhara meM phaila ga{}ii . unhoMne guru jii kaa bahuta apamaana kiyaa hai . abakii guruvaara ko aayeM to inheM Thiika karanaa chaahiye . isa prakaara kii bhaavanaa saare aashrama meM vyaapta ho ga{}ii . aashrama ke ba.De puraane sevaka guruvaara kii pratiikShaa karane lage . guruvaara aayaa aura sandhyaa hote - hote brahmachaarii bhii guru jii ke samiipa aa pahuMche . dekhaa praayaH sabhii loga eka ke baada eka guru jii ke samiipa aa / \(32\) baiThe . aaja sabhii kii aa.NkhoM meM brahmachaarii kii ora eka vidheshha gambhiira dR^ishhTi hai . aapasa meM eka duusare kii aa.NkheM mila kara kaha letii haiM ki dekho inakii dhR^ishhTaa kaa phala aba milataa hii hai . aba sabhii buddhimaana apanii - apanii buddhi TaTola rahe the ki kisa prakaara usa prasaMga ko guru jii ke sammukha upasthita kareM . eka \, jo guru jii ke kuchha visheshha kR^ipaapaatra samajhe jaate the \, bola ho pa.De \, - \" mahaaraaja \, guru kii ichchhaa kii avahelanaa karane vaalaa kisa praayashchitta kaa bhaago hotaa hai . ichchha kii avahelanaa to eka prakaara se guru kii avaGYaa hii hu{}ii . isase to vaha gurudrohii hii siddha hotaa hai . phira aise gurudrohii ke saatha kyaa bartaava honaa chaahiye \?\" guru jii aashram ke vaataavaraNa se parichita the hii \, kintu unhoMne kuchha taTastha se hokara kahaa - \" apanaa prashna kisii udaaharaNa se spashhTa karo . abhii tumhaaraa taatparya Thiika spashhTa hu{}aa nahiiM .\" aba to prashnakartaa saMkocha meM pa.Da gaye . saamane spashhTa kaise kaheM . kintu guru aaGYaa thii \, kahanaa hii pa.Daa . kaha gaye - \" usa dina kii baata hai jaba mahaaraaja ne usa sthaana para jaane kii ichchhaa prakaTa kii thii aura puchhavaayaa thaa chhoTe brahmachaarii se sthaana ke sambandha meM \, to vahaa.N guphaa{}oM meM ka{}ii kamare khaalii rahate huye bhii inhoMne kaha diyaa ki sthaana bilakula khaalii nahiiM hai . shrii charaNoM ke prati inakii isa dhR^ishhTataa se aashrama ke sabhii logoM ko mahaan kShobha hai aura mahaaraaja jii se aba hama jaananaa chaahate hai ki inake saatha hama logoM kaa kaisaa vyavahaara ho \?\" guru jii bole \, \" kyoM jii \, isa sambandha meM tuma kyaa kahanaa chaahate ho \?\" / \(33\) chhoTe brahmachaarii ne kahaa \, \" mere saatha aashramavaasii kaisaa vyavahaara kareM yaha anushaasana to shrii charaNa hii dene meM samartha haiM . haa.N \, hama itanaa hii kaha sakate haiM ki usa dina jo kahaa thaa vahii satya thaa aura aba bhii vahii paristhiti hai ki vahaa.N guru jii ke liye ko{}ii sthaana khaalii nahiiM hai .\" usa pakSha se aavaaja aa{}ii - \" kyoM \, brahmachaarii \, kyaa kone ke ve do kamare aura saamane ke do kamare khaalii nahiiM haiM \?\" uttara milaa \, \" aapako to vahaa.N kaa bodha hai nahiiM . aapa se hama adhika vishleshhaNa kyaa kareM \!\" \" samajhaa do ina logoM ko . jo baata ho \, spashhTa kaha do .\" guru jii ne kahaa . \" mahaaraaja \, ina logoM se bataane kii baata to hai nahiiM hama kyaa kaheM \? hama to praarthanaa ruupa meM hii kaha sakate haiM .\" \" achchhaa \, hamii se kaha do . ye loga sunanaa chaahate haiM to sunaa do .\" chhoTe brahmachaarii ne kahaa \, \" jahaa.N taka hama samajha paaye haiM guru charaNoM kaa nivaasa miTTii patthara ke kamaroM meM to hotaa nahiiM . unake nivaasa ke liye bhaktoM ke hR^idaya kaa kamaraa chaahiye . mere paMchakoshoM ke samasta kamaroM meM shrii charaNoM kaa nivaasa pahile se hii ho chukaa hai . jisa dina hamane shrii charaNoM kaa pavitratama charaNodaka grahaNa kiyaa thaa \, usii samaya apane hR^idaya ke kamaroM ko puuraa khaalii kara inheM vahaa.N aasiina karaa / \(34\) diyaa thaa . aba hamaare paasa ko{}ii khaalii kamaraa nahiiM hai . guru deva to roma - roma meM vyaapta ho chuke haiM . yadi hameM pahile dina vidita hotaa ki bhavishhya meM phira kabhii sthaana kii maa.Nga hogii to paMchakoshoM meM se ko{}ii eka do rikta rakha lete . para anabhiGYataavasha apane saba kamare pahile hii bhara rakhe haiM - aura rahii baata una miTTii - patthara ke kamaroM kii to maharaaja jii jaanate hii haiM ki saba khaalii pa.De haiM yadi vahiiM nivaasa kii ichchhaa hotii to padhaara hii jaate . hamase puchhvaane kii aavashyakataa hii na thii . isaliye jina kamaroM ke liye mahaaraaja jii ne puchhavaayaa thaa unhiiM ke liye hamane uttara diyaa thaa .\" itanaa kaha kara brahmachaarii eka lambii saa.Nsa khiiMcha kara mauna ho gaye . vikasita hR^idaya kamala kii vaha aabhaa saMkuchita sii ho ga{}ii . mukhamudraa mlaana ho ga{}ii . maanoM antarhR^idaya kii vedanaa jaagrata ho uThii hai . kaaraNa ki aaja unakii vaha nidhi luTa ga{}ii hai jise ve apane hR^idaya ke antaratama meM ba.Dii saavadhaanii se sadaa hii chhipaa kara aba taka sambhaale huye the . aaja logoM ne unheM vivasha kara diyaa ki ve svayaM apane maanasa paTa ke rahasyamaya gopaniiya chitroM ko khule aama saba ke saamane prakaTa kara deM . jo kahane kii vastu nahiiM thii \, vaha unheM aaja barabasa kaha denii pa.Dii . vaataavaraNa stabdha ho gayaa . upasthita maNDalii kaa hR^idaya dha.Dakane lagaa . netra eka duusare ko dekha kara apane para lajjita ho rahe haiM . jahaa.N unheM kevala koyale kaa bhaaNDaara samajha pa.Daa thaa \, vaha to chamakate huye hiiroM kii khaana nikalii . jahaa.N unhoMne dina meM bhii aMdhakaara dekhaa thaa vahaa.N chira prakaashita akhaNDa prabhaa kaa saamraajya dR^ishhTigochara hu{}aa . sabhii ko apanii / \(35\) aduuradarshitaa para kheda hu{}aa . sabhii ne apane malina hR^idaya ko brahmachaarii jii ke nirmala bhaavoM se dhokara pavitra kiyaa . idhara guru jii ke netroM meM premaashru chhalaka uThe \, kyoMki aba taka shishhya ke hR^idaya ke aatmasamarpaNa kaa bhaava usa hR^idaya meM ho gupta thaa baahara nahiiM nikalaa thaa . guru jii ke hR^idaya meM bhii vaha surakShita aura gupta thaa . kintu jaba eka hR^idaya se usakaa vivaraNa baahara nikalaa taba duusaraa hR^idaya bhii use apane meM chhipaaye rahane meM asamrtha ho uThaa . guru jii ke hR^idaya meM prema kaa samudra uma.Da aayaa . isa samaya guru aura shishhya samaaja ke biicha kevala mauna kaa hii saamraajya rahaa . kisii ko smaraNa nahiiM kitanaa samaya isa bhaava - samaadhi meM biita gayaa . sahasaa guru jii ne aadesha diyaa \, \" saba loga chale jaa{}o \" eka ke baada eka uTha kara saba chale gaye kintu abhii chhoTe brahmachaarii kaa aasana nahiiM uThaa . sabake saatha ve kaise uTheM . unheM to abhii apane aparaadha kii kShamaayaachanaa karanii hai . ekaanta paa kara guru se jii bole \, \"bhagavan \, aaja mujhe gopaniiya vishhaya kaa sabake samakSha prakaasha karanaa pa.Daa hai \, isake liye kyaa praayashchita karanaa hogaa \? guru jii ne kahaa \, \" hai to yaha apanii nishhThaa kaa vishhaya \, avashya gopaniiya \, para tumane to hamaarii aaGYaa se kahaa hai isaliye isa vishhaya meM adhika vichaara karane kii aavashyakataa nahiiM hai . suna to liyaa logoM ne para yaha nishhThaa ko{}ii ba.NTaa nahiiM sakataa . saMsaara kaa pravaaha ho aisaa hai ki suna \, jaana kara bhii viraloM kii hii satya meM pravR^itti hotii hai .\" -\:2\:- / \(36\) chauthaa adhyaaya kuchha chamatkaarapuurNa ghaTanaa{}e.N shrii mahaaraaja jii ne uttarakaashii meM guru jii ke samiipa raha kara tapashcharyaapuurvaka shaastraadhyayana aura yogaabhyaasa puurNa kiyaa . 25 varshha kii avasthaa meM aatmanishhThaa hokara himaalaya se niiche utare . guru jii bhii saatha chala diye . kuchha dina R^ishhiikesha ke samiipa kajaliivana meM nivaasa kiyaa . yaha atyanta ekaanta aura nirjana sthaana hai . ghanaghora jaMgala \, jahaa.N hiMsaka jiiva jantu saadhaaraNa hii vicharate haiM . aise ekaanta sthaana meM yadi ko{}ii saadhu mahaatmaa kuchha samaya ruka jaataa hai \, to shiighra hii samiipa va duura ke gaa.NvoM meM khyaati ho jaatii hai aura svaabhaa ika hii loga darshana ke liye dau.Da pa.Date haiM . darshanaarthiyoM meM eka brahmaNa - mahaatmaa{}oM kii sevaa shushruushhaa ke nimitta kuchha duudha laayaa karataa thaa . apane guru jii kii sevaa ke liye mahaaraaja shrii usa braahmaNa se pratidina aadhaa sera duudha le liyaa karate the aura raatri meM garama karake guru jii ko pilaa dete the . eka dina aisaa hu{}aa ki duudha laate samaya braahmaNa kii strii ne kahaa \, \" aaja duudha kama hai \, bachchoM ke liye kama pa.Degaa \" kintu braahmaNa jaise duudha roja laataa thaa le aayaa . mahaaraaja shrii ne roja kii bhaa.Nti usa dina bhii duudha lekara garama karake guru jii ke saamane rakha diyaa . guru jii ne kahaa \, \" isa duudha meM aaja klesha hai \, hama isa duudha ko nahiiM piyeMe . duudha vaale ko use / \(37\) lauTaa do aura usase duudha lenaa banda kara do .\" mahaaraaja shrii ne vaisaa hii kiyaa . isake baada lagabhaga 15 dina ke pashchaat usa braahmaNa kaa putra mara gayaa . saarii bastii meM yaha charchaa hone lagii ki mahaatmaa jii naaraaja ho gaye haiM . isaliye isa braahmaNa kaa la.Dakaa mara gayaa . mahaaraaja shrii ne yaha baata apane guru jii se kahii . unhoMne kahaa ki jaba usa la.Dake kii arthii smashaana meM aave \, to logoM se kahanaa ki usako abhii na jalaaveM aura pahile hamako bulaa leM . jaba usa la.Dake kii arthii smashaana meM aa{}ii to usako vahiiM rakha diyaa . itane meM guru jii bhii aa gaye . inhoMne arthii kii saba rassiyaa.N kholavaa{}iiM aura mR^itaka ke shira para apane charaNa se dhakkaa dete huye kahaa \, \" itanaa kyoM sotaa hai \?\" isa para vaha mR^itaka jii uThaa . sabake saba aashcharya chakita ho gaye . ve saba mahaatmaa jii ko baarii - baarii se praNaama karane lage . apanii kuTiyaa para vaapasa aate hii guru jii ne mahaaraaja shrii se kahaa \, \" abhii yahaa.N se chalo \, nahiiM to yahaa.N ke saba murde hamaare sira pa.Demge .\" itanaa kahakara unhoMne vaha sthaana chho.Da diyaa aura guru shishhya eka duusare se pR^ithak ho gaye . eka baara mahaaraaja shrii ne dekhaa ki gaMgaa jii meM bhiishhaNa baa.Dha aa rahii hai \, pratikShaNa paanii uu.Nchaa uThataa jaa rahaa hai . kinaare para base sabhii mahaatmaa vipattijanaka kShetroM se haTa chuke haiM . kintu do saadhu isa baa.Dha kii tanika bhii chintaa na karate huye apane - apane takhatoM para \, jo paasa hii kinaare ke kiikara ke pe.DoM se ba.Ndhe nishchiMta baiThe huye haiM . aapako ba.Daa aashcharya hu{}aa ki jaba sabhii saadhu apanii - apanii rakShaa ke liye surakShita / \(38\) sthaanoM kaa chale gaye haiM to ye kyoM nahiiM gaye \? eka pe.Da para aapa bhii cha.Dha gaye aura unakii gati vidhi dekhane lage . tiina dina biita gaye parantu vaha donoM saadhu tathaa svayaM bhii apane - apane sthaana para DaTe rahe . gaMgaa kii baa.Dha se jala - pravaaha ke vega kaa sahana karanaa una pe.DoM ke liye kaThina ho gayaa aura eka pe.Da ja.Da se ukha.Da kara vaha chalaa . saatha hii saatha usa takhata para baiThaa hu{}aa vaha saadhu jo usa pe.Da se ba.Ndhaa thaa baha chalaa . mahaaraaja shrii ne dekhaa ki usa bahate huye saadhu ke chehare para ko{}ii chintaa nahiiM thii \, ulajhana nahiiM thii \, vyagrataa nahiiM thii \, apitu prasanna mukhamudraa meM musakaraataa hu{}aa duusare saadhu se bolaa \, \" namo naaraayaNa \, aba to hama chale .\" duusare saadhu ne bhii usii prakaara kii prasannamudraa meM dR^i.Dha shabdoM meM uttara diyaa \" namo naaraayaNaaya \, jahaa.N kahiiM bhii jisa paristhiti meM rahanaa \, bhagavaana kaa samaraNa karate rahanaa aura prasanna rahanaa .\" ba.De maarmika the saadhu ke yaha shabda \, eka amiTa rekhaa khiiMcha gaye maharaaja shrii ke dR^idaya - paTala para . mahaaraaja shrii ne vichaara kiyaa ki kaThina se kaThina paristhiti meM prasanna rahanaa aura bhagavaan kaa chintana karate huye dhiiraja nahiiM khonaa chaahiye . sunane meM aashcharya hotaa hai ki vaha bahate huye takhataa para baiThaa hu{}aa saadhu anta taka surakShita hii rahaa - usakaa takhata dhaaraa pravaaha meM vega se bahataa hu{}aa tho.Dii duura pahu.Ncha kara kinaare laga gayaa . saadhu jiivita surakShita rahate huye jala pravaaha ke baahara aa gayaa . kuchha dina aapakaa nivaasa R^ishhiikesha meM hii rahaa . eka dina kii baata hai eka nirjana sthaana meM aapa dhyaanastha baiThe the . kalakatte kaa eka maaravaa.Dii seTha jo jaa.De ke dinoM meM isa pradesha / \(39\) meM aakara saadhu{}oM \, mahaatmaa{}oM \, brahmachaariyoM ko shaala baa.NTaa karataa thaa \, udhara aa nikalaa . isa samaya bhii mahaatmaa{}oM ko vitaraNa karane ke liye kuchha shaala le aayaa thaa . dekhaa ki yaha maidaanii baabaa ThiThurate jaa.De meM kevala eka uparanaa shariira para Daale huye dhyaanamagna baiThe haiM . jaakara eka shaala o.Dhaa dii aura saamane baiTha gaye . tho.Dii dera meM jaba mahaaraaja shrii ne aa.NkheM kholiiM to dekhaa ki saamane eka maaravaa.Dii seTha jii baiThe huye haiM - puuchhaa \, \" yaha shaala aapane o.Dhaayii hai \? aapa kyaa chaahate haiM \? aapane kyaa samajha kara ise mujhe o.Dhaayii hai \? yadi hameM gariiba samajha kara o.Dhaayii hai to yaha baata Thiika nahiiM hai \, kyoMki ko{}ii saadhu mahaatmaa gariiba nahiiM hote \, aura yadi aapakaa ko{}ii duusaraa prayojana ho \, to bataa{}iye \" seTha jii daNavata praNaama karate huye ba.Dii namrataa se bole \, \" bhagavan \, hama maaravaa.Dii vyaapaarii haiM \, paMDitoM ke dvaaraa shaastroM meM sunaa hai ki mahaatmaa{}oM ko daana dene se eka kaa hajaara milataa hai \, isaliye eka shaala dekara badale meM aapake aashiirvaada se eka hajaara paane kii aashaa karate haiM . yaha suna kara mahaaraaja shrii ne ba.Dii hii shaanti ke saatha dhiire se usa shaala ko utaaraa \, utaara kara tahaayaa aura use vaapasa dete huye kahaa \, \" eka to abhii le lo \; sheshha 999 kaa prayatna karuu.Ngaa \,\" isa guu.Dha uttara se seTha jii chakita ho gaye aura bhayabhiita bhii ho gaye ki kadaachit mahaatmaa jii rushhTa ho gaye . tho.Dii dera chupachaapa baiThe rahe . taba mahaaraaja shrii unheM upadesh dete huye bole \, \" bhalaa yaha bataa{}iye ki yadi saMsaara kii saarii sampatti vaibhava aapakii ho jaaya \, saMsaara ke saare makaana \, sukha - saamagrii aapakii ho jaaya \, to kyaa vaha saba aapake kaama / \(40\) aayegaa \? jaba yahiiM saba kuchha chho.Da jaanaa hai \, puurva kii kamaa{}ii khaa rahe ho \, aaja aapako daana dene kii bhii suvidhaa praapta hai \, phira bhii aapakii dR^idhhTi jagat kii ora hai . yadi puurva kii kamaa{}ii khaate huye aage ke liye unnati nahiiM karoge to kyaa laabha \?\" yaha suna kara seTha jii ne kShamaayaachanaa kii aura praNaama karake yaha vichaara karate huye chale ki kama se kama eka saadhu aisaa to milaa jisane vaastava meM saa.Nsaarika sukhoM kaa tyaaga kiyaa hai . vastu ke abhaava meM to sabhii tyaagii haiM \, kintu vastu kii praapti meM tyaaga karanaa sachchaa tyaaga hai . brahmacharyyaavasthaa meM aapane ka{}ii baara badariinaaraayaNa kii yaatraa kii . eka baara inake saatha tiina aura brahmachaarii saatha ho liye . tho.Dii duura jaane ke baada aapane sheshha tiina brahmachaariyoM se kahaa \" dekho maiM to apane paasa rupayaa paisaa dravya aadi kuchha bhii nahiiM rakhataa aura yadi aapa logoM meM se kisii ke paasa kuchha ho to yaa to usa dhana ko alaga kara do . yaa jisa kisii ke paasa ho vaha svayaM hama saba se alaga ho jaaya \, kyoMki hama saba saatha ke brahmachaariyoM ko eka saa honaa chaahiye \, nahiiM to kashhTa hogaa . jisake paasa rupayaa paisaa hogaa \, vaha yadi saba ke saatha rahegaa to saMkochavasha usakaa upayoga nahiiM kara sakegaa aura yadi upayoga na kara paayegaa to use mana hii mana kashhTa hogaa . isaliye use yaa to svayaM alaga ho jaanaa chaahiye yaa usa dravya koM hii alaga kara denaa chaahiye . eka brahmachaarii ke paasa tiina asharphiyaa.N thiiM . usane bataayaa ki mere paasa tiina asharphiyaa.N haiM \, inheM aap jaisaa chaaheM vaisaa kareM . hameM to saatha hii rahanaa hai .\" / \(41\) nishchaya kiyaa gayaa ki amuka vR^ikSha ke niiche unako pR^ithvii meM gaa.Da deM aura badariinaaraayaNa kii yaatraa samaapta hone para lauTate samaya inako nikaala liyaa jaayagaa . tiinoM asharphiyoM ko nishchita sthaana meM gaa.Da diyaa gayaa aura chaaroM brahmachaarii yaatraa meM saatha - saatha chala diye . paidala yaatraa to thii hii . shaariirika parishrama va sthaana - sthaana ke jalavaayu ke kaaraNa eka saptaaha yaatraa karane ke baada usii brahmachaarii ko jisakii asharphiyaa.N pR^ithvii meM gaa.Da dii ga{}ii thii vishuuchikaa ho ga{}ii . dashaa kharaaba ho ga{}ii aura sudhaara ke lakShaNa nahiiM rahe . anta meM usii meM unakaa shariira bhii shaanta ho gayaa . antyeshhTi kriyaa karane ke pashchaat sheshha tiinoM brahmachaarii aage ba.Dhe aura badariinaaraayaNa kii yaatraa puurii kii . darshana laabha milaa . vaapasii yaatraa meM jaba ve usii sthaana para pahu.Nche jahaa.N sharphiyaa.N gaa.Dii ga{}ii thiiM \, mahaaraaja shrii ne kahaa ki una asharphiyoM ko nikaala liyaa jaaya aura daana - dakShiNaa meM vitaraNa kara diyaa jaaya . usa sthaana para pR^ithvii khodii ga{}ii \, dekhaa ki una asharphiyoM ke chaaroM tarapha asharphii ke hii raMga kaa eka bahuta patalaa sarpa lipaTaa hu{}aa hai . mahaaraaja shrii ne kahaa \, \" vedashaastra meM likhaa hai ki mR^ityu ke samaya ga.De huye dhana para mana lagaa rahane se sarpa honaa pa.Dataa hai . isakaa pramaaNa yahaa.N pratyakSha hai . aisaa maaluuma pa.Dataa hai ki usa brahmachaarii kaa mana marane ke samaya inhiiM asharphiyoM meM lagaa rahaa . isiiliye ve aba sarpa banakara yahaa.N apane dhana kii rakShaa kara rahe haiM .\" mahaaraaja shrii ne usa sarparuupa brahmachaarii ko sarpayoni se shiighra chhuTakaaraa dilaane ke liye paka.Da liyaa aura gaMgaa jii meM pravaaha kara / \(42\) diyaa aura asharphiyoM ko daana - dakShiNaa va braahmaNa - mahaatmaa{}oM ke bhojana aadi meM kharcha karaa diyaa . bhramaNa karate huye va maarga meM tiirthoM meM nivaasa karate huye aapa prayaaga aa gaye . una dinoM prayaaga meM machhalii maaranevaaloM kaa virodhiyoM se vaada - vivaada chala rahaa thaa . nirNaya ke liye \: donoM pakSha ke loga mahaaraaja shrii ke paasa aaye . saba se mahaaraaja shrii ne kahaa \" aapa loga kala aa{}iye \,\" aaGYaanusaara praata kaala saba aa gaye . kintu machhu{}oM ne aane ke pahile hii jaala lagaa diye . mahaaraaja shrii ne virodha karanevaaloM se kahaa \, \" jaa{}o chane ke baraabara 5-7 kaMka.Da uThaa laa{}o .\" jaba vaha kaMka.Da aa gaye taba mahaaraaja shrii ne una kaMka.DoM ko virodha karanevaaloM ke haatha meM dete huye kahaa ki jaa{}o ina kaMka.DoM ko gaMgaa jii meM jahaa.N machhalii maarane vaaloM ne jaala lagaa rakhaa hai vahaa.N pheMka do \, apane - apane ghara jaa{}o aura shaama ko usa sthaana para jaakara dekha lenaa .\" una logoM ne vaisaa hii kiyaa aura samaya se pahile hii vahaa.N upasthita ho gaye . machhalii maaranevaaloM ne samaya aane para jaala nikaale parantu dekhaa ki jaala meM eka bhii machhalii nahiiM pha.Nsii . saba loga aashcharyachakita ho gaye aura virodha karanevaale uchcha svara se mahaaraaja shrii kaa jaya - jayakaara karane lage . isakaa visheshha phala yaha hu{}aa ki virodha karanevaaloM ke saatha - saatha machhalii maaranevaaloM kii bhii mahaaraaja shrii ke prati apuurva shraddhaa ho ga{}ii . varshhoM vyatiita ho gaye . anekaaneka rochaka evaM shikShaaprada ghaTanaayeM ghaTiiM aura ghaTatii rahiiM \, jinakaa ullekha karanaa atyanta kaThina hai . saMskaarii praaNii ko sabhii padaartha svayaM sadaiva praapt / \(43\) hote rahate haiM . gurudeva kii kR^ipaa se aapako yoga ke aneka vidhi - vidhaanoM va anushhThaanoM kii kriyaayeM praapta thiiM . sadaiva aapa apanii saadhanaa meM hii saMlagna rahate the . nirjana vanoM ke vR^ikShamuula hii aapake nivaasa sthaana the . vanya phala \, muula \, shaakaadi hii aahaara thaa . svabhaavataH aaye huye siMha \, vyaaghra \, mR^iga aadi jiiva hii aapake sahavaasii the . kabhii kisii se ko{}ii yaachanaa yaa pratigraha na karanaa \, jana samaaja se duura rahanaa \, naariivarga ko darshana taka na denaa \, dhana - paraayaNa kubera taka ko tR^iNa ke samaana samajhanaa aapake svaabhaavika guNa the . isii prakaara gaMgottarii \( himaalaya \) \, nepaala \, kashmiira \, vindhyaachala \, amarakaMTaka aadi vanoM meM tapashcharyaapuurvaka raha kara aatmaananda kaa anubhava karate rahe . -.- / \(44\) paa.Nchavaa.N adhyaaya punaH guru - milana aura saMnyaasa prayaaga meM kumbha pa.Daa . sampuurNa bhaaratavarshha ke mahaatmaa - gaNa \, saadhu - saMnyaasii ekatra huye . aapa bhii prayaaga aa gaye . gurudeva kaa samaagama hu{}aa . aise shubha avasara ko paakara aapane gurudeva se praarthanaa kii ki bhagavan \, aba yadi yogya samajheM to saMnyaasa diikShaa pradaana kareM . guru jii ne sarvathaa adhikaarii samajha kara aaGYaa de dii . triveNi saMgama kii sitaasita dhaaraa para saMnyaasa kaa karma kaaNDa hu{}aa . samashhTi bhaNDaaraa hu{}aa aura samasta brahmachaarii saadhu \, daNDii svaamiyoM ko vastraadi dekara sammaanita kiyaa gayaa . gurudeva ne aapako 36 varshha kii aayu meM saMnyaasa diikShaa dekara daNDa - kamaNDalu aura kaupiina pradaana kiyaa . aaja se aapa kaa naama \" shrii svaamii brahmaananda sarasvatii mahaaraaja \" hu{}aa . sabhii saadhu mahaatmaa dhaarmika jana aba to aura bhii aapake darshana tathaa aashiirvaada ke liye aakula ho uThe . kintu aapa visheshhatayaa nirjana vana - sthaanoM meM hii vicharaNa karate rahe . janataa jahaa.N kahiiM aapakaa pataa lagaa paatii \, darshanoM ke liye vahiiM pahu.Ncha jaatii . kadaachit parva samayoM meM aapa kaashii \, prayaaga \, ayodhyaa aadi nagaroM meM aa jaate to aapake samiipa darshanaarthiyoM kaa melaa hii laga jaataa thaa . mahaaraaja shrii ekaantapriya the . jahaa.N bhii rahate ekaanta / \(45\) meM hii nivaasa karate . bhaktoM ko yaha baata puurNatayaa vidita thii . isaliye aapake nivaasa ke liye vishraama ke liye pratyeka sthaana meM bhakta loga uupara ke hii bhaaga meM prabandha karate . uupara ke sthaana ko mahaaraaja shrii uupara se hii banda kara lete aura isa prakaara unakaa sthaana sarvathaa ekaanta bana jaataa . aapakaa darshana asambhava to nahiiM \, para durlabha aura kaThina avashya thaa . aapake vishraamasthaana meM darshana karane ke liye bhaktoM ko paryaapta samaya kharchanaa pa.Dataa thaa . darshana ke nimitta bhaktoM kaa ekatrita honaa praayaH 4 baje shaama se praarambha hotaa aura isakaa krama 10-11 baje raatri taka chalataa rahataa . darshanaarthii usa sthaana ke nichale bhaaga meM ekatra hote rahate aura mahaaraaja shrii ke darshana ke samaya taka jo lagabhaga 8..-9 baje raatri meM thaa \, baiThe pratiikShaa bhii le lete the . raatri 9 baje mahaaraaja shrii ke aaGYaanusaara samiipa kaa brahmachaarii sevaka saba darshanaatha bhaktoM kii suuchii taiyaara karataa aura use mahaaraaja shrii ke samiipa rakha detaa . usa suuchii ko de dekhakara mahaaraaja shrii praayaH karhii dete \, \" jaa{}o \, kaha do \, aaja nahiiM mileMge .\" aisaa avasara bahudhaa aa jaataa \, jaba ki mahaaraaja shrii ko yaha kahalaanaa pa.Dataa ki saba se kaha do \, \" aaja nahiiM mileMge .\" isaliye aapane inhiiM shabdoM kaa eka saa{}inaborDa bhii banavaa liyaa thaa \" aaja nahiiM mileMge \" aura aisaa avasara aane para yaha saa{}inaborDa daravaaje para hii Taa.Nga diyaa jaataa thaa . bhakta loga niraashaa meM bhii pratiikShaa karake eka - eka uTha kara vaapasa hone lagate . vaapasa hone kaa krama bhii isii prakaara dhiire - dhiire chalataa jaisaa / \(46\) aane kaa ora isa prakaara raatri ke 10..-11 baja jaate . usa samaya mahaaraaja shrii kii aaGYaa hotii \, \" dekho \, ko{}ii darshanaarthii niiche baiThaa hai \" dekhaa gayaa to maaluuma pa.Daa ki aba bhii 2-3 bhakta loga baiThe haiM . aaGYaa hu{}ii \" bulaa lo una darshanaarthiyoM ko \" aise samaya meM mahaaraaja shrii ke mukha se yaha shabda nikala pa.Date \, \" yahii haiM darshanaarthii \; sheshha to aise hii socha samajha kara aa jaate haiM ki chalo idhara - udhara shaama ko Tahalane nahiiM jaayeMge \, mahaatmaa jii kaa darshana hii kara aaveM \" ina do tiina bhaktoM ko darshana dete samaya mahaaraaja shrii ba.Dii hii prasanna mudraa meM milate \, adhika samaya taka upadesha bhii karate aura apane vachanaamR^ita se bhaktoM ko aisaa tR^ipta kara dete ki unako adhika dera taka pratiikShaa kaa kashhTa pariNata hokara prasannataa kii laharoM meM hiloreM lene lagataa aura lauTate samaya ve yahii samajhate ki maano unheM ko{}ii nidhi mila ga{}ii ho . sacha bhii to hai nidhi avashya mila ga{}ii \, aisii nidhi jo saMsaara ke kisii kone meM laakha prayatna karane para bhii nahiiM milaa karatii . --- / \(47\) chhaThavaa.N adhyaaya svachchhanda vichaara aura saMsaara san 1930 ii0 ke prayaaga kumbha ke avasara para mahaaraaja shrii ke daaraagaMja meM nivaasa karane kii puurva vyavasthaa ho chukii thii . gaMgaagaMja \, prayaaganivaasii eka bhakta ne apane daaraagaMja sthita kShetra ko jisameM lagabhaga 10 kamare the khaalii karaakara surakShita rakha chho.Daa thaa . mahaaraaja shrii ke aagamana kii pratiikShaa kii jaa rahii thii . mahaatmaa{}oM kii vichaaradhaaraa svatantra to hu{}aa hii karatii hai . mahaaraaja shrii kaa vichaara hu{}aa ki prayaaga kumbha - mele meM jahaa.N saba jaa rahe haiM \, vahaa.N nahiiM jaaya.Nge aura prayaaga se 10-12 miila duura pashchima meM gaMgaa - taTa para kauraveshvara mahaadeva ke mandira meM jisameM eka atyanta chhoTii koTharii hai usii meM Thahara gaye . parantu idhara yaha bhii sochaa ki kisii bhakta ne prayaaga kShetra meM eka vishaala bhavana khaalii rakha chho.Daa hai \, use bhii apane hii kaama meM le lenaa chaahiye \, taaki bhakta ke hR^idaya meM yaha Thesa na lage ki usakii sevaa bekaara ho ga{}ii . isali{}e usameM apane kuchha daNDii saMnyaasii shishhya melaa bhara ke liye Thaharaa diye . bhakta ko jaba maaluuma pa.Daa ki mahaaraaja shrii prayaaga nahiiM aaveMge \, to unheM kashhTa hu{}aa \; kintu yaha jaana kara ki mahaaraaja shrii kii aaGYaa se unhiiM ke hii daNDii saMnyaasii shishhyagaNa usameM Thaharaaye gaye haiM \, unheM santoshha hu{}aa \; / \(48\) phira bhii \" shreyaaMsi bahu vighnaani bhavanti mahataamapi \" ke anusaara eka vighna aayaa . vyaapaarika sambandha se sambandhita eka kalakattaa nivaasii dhanii maanii premaaspada mitra ne usa bhakta se yaha ichchhaa prakaTa kii ki vaha unheM daaraagaMja sthita makaana mele bhara ke li{}e de deM \, kyoMki unake parivaara ke loga mele meM prayaaga nivaasa karanaa chaahate haiM . bhakta ne yaha jaanate huye ki makaana khaalii nahiiM hai \, kintu yaha socha samajha kara ki mahaaraaja shrii to usa makaana meM Thahare haiM nahiiM \, khaalii karaayaa jaa sakataa hai . bhakta ne seTha jii kii baata ko Taalaa nahiiM . unhoMne mahaaraaja shrii se praarthanaa kii \, \" aapa to usa makaana meM Thahare nahiiM haiM yadi \, uchita samajheM \, to seTha jii jo unake ghanishhTha mitra haiM unake parivaara ke liye saMnyaasii mahaatmaa{}oM se kaha kara makaana khaalii karaa deM .\" maryaadaa ke vishhaya meM mahaaraaja shrii kaa vichaara atyanta utkR^ishhTa thaa . seTha jii ke parivaara ke liye mahaatmaa{}oM saadhu - saMnyaasiyoM se makaana khaalii karaayaa jaaya \, aisaa nahiiM ho sakataa \, kyoMki isameM mahaatmaa{}oM kaa apamaana hogaa . uttara dilaa diyaa \, ki aba usa makaana meM daNDii - saMnyaasii varga Thaharaaye jaa chuke haiM \, unase yadi kahaa jaayagaa ki seTha jii ke baala - bachchoM ke liye makaana khaalii kara deM to unakaa ba.Daa apamaana hogaa . isa liye melaa bhara makaana khaalii nahiiM kiyaa jaa sakataa . aapa unake liye ko{}ii duusaraa prabandha kara deM .\" bhakta ne sochaa ki saadhu mahaatmaa hii loga to Thahare haiM kuchha bala prayoga karake makaana khaalii karaa liyaa jaaya . yaha baata mahaaraaja shrii ko maaluuma pa.Dii \, to unhoMne apanii aaGYaa ko adhika dR^i.Dha kara diyaa ki kisii bhii prakaara / \(49\) se tivaarii jii apane makaana ko khaalii na karaa sakeM . vaisaa hii kiyaa gayaa . tivaarii jii niraasha ho kara chupa rahe aura mele bhara makaana nahiiM khaalii kiyaa gayaa . kintu mahaaraaja shrii phira usa makaana meM kabhii nahiiM Thahare aura apanii tarapha se sadaa ke li{}e use khaalii kara diyaa . mahaaraaja shrii kaa nivaasa isa samaya kauraveshvara meM ho rahaa thaa . aapake eka parama bhakta kuberadatta ojhaa ne sunaa ki mahaaraaja shrii kauraveshvara meM aa gaye haiM to vahiiM gaye aura darshana kiyaa . unakaa niyama thaa dina meM prayaaga meM apanii jiivikaa ke liye daphtara meM naukarii karate aura shaama ko 4 baje saa{}ikila dvaaraa mahaaraaja shrii kii sevaa meM kauraveshvara pahu.Ncha jaate . kuberadatta daaraagaMja meM hii rahate the . unheM maaluuma pa.Daa ki daaraagaMja - sthita gaMgaa - bhavana meM mahaaraaja shrii ke guru deva padhaare haiM . vahaa.N gaye \; daNDavata praNaama kiyaa aura chale aaye . saayaMkaala jaba vaha mahaaraaja shrii ke darshana karane kauraveshvara gaye \, to vahaa.N bhii gurujii ke prayaaga padhaarane kii baata batalaa{}ii . isa prakaara nitya vaha gurujii kaa tathaa mahaaraaja shrii kaa darshana karate aura eka duusare ke yadaa - kadaa ke shabda idhara - udhara pahu.Nchaa diyaa karate . eka dina guru jii ne kuberadatta se kahaa ki kyaa svaamii jii idhara kumbha ke avasara para prayaaga nahiiM aaveMge \? yaha baata kuberadatta ke dvaaraa mahaaraaja shrii ke paasa pahu.Nchii . mahaaraaja shrii ne kahaa ki hamaaraa vichaara mele meM jaane kaa nahii haiM . gurujii ko jaba yaha maaluuma hu{}aa ki mahaaraaja shrii prayaaga aane vaale nahiiM haiM to kahaa \, \" melaa kyaa / \(50\) vyaaghra hai \? achchhaa \, hamii unase milane kisii dina chaleMge \". gurujii kii yaha baata kuberadatta ne jaakara mahaaraaja shrii ko batalaa{}ii . mahaaraaja shrii ekaa{}eka chiMtita ho uThe aura bole \, \" anartha ho jaayagaa \, kahiiM gurujii hii mere liye kisii dina na chala pa.deM . jaa{}o \, abhii jaa{}o \, praataHkaala 4 baje taka ko{}ii na ko{}ii moTara lekara yahaa.N aa jaa{}o . hama chaahate haiM ki kala praataH kaala suuryodaya se pahile hii guru jii ke darshana ke liye prayaaga pahu.Ncha jaaya.N .\" aisaa hii hu{}aa . duusare dina praataHkaala 4 baje se pahile kuberadatta eka motora lekara kauraveshvara pahu.Ncha gaye aura 6.. baje ke lagabhaga mahaaraaja shrii guru jii ke samiipa pahu.Ncha gaye . daNDa uThaakara maryaadaapuurvaka praNaama karanaa chaahaa . parantu guru jii ne unheM praNaama nahiM karane diyaa . daNDa haatha se lekara chhaatii se chipaTaa liyaa aura samiipa meM aasana para baiThaa liyaa . kahaa \, \" mahaaraaja \, maryaadaa hai \, praNaama kara leM .\" guru jii ne kahaa \, \" baiTha jaa{}o \, hamaarii ichchhaa hii yahaa.N maryaadaa hai \". guru jii ke paasa usa samaya pachaasoM vyakti ikaTThe the . yaha dekhakara sabhii ko aashcharya hu{}aa ki svaamii jii ko unake gurujii bhii itanaa adhika aadara dete haiM . kisii ne kahaa \, \" kyoM na ho \, apanii sthiti meM pahuMchaa hu{}aa dekhakara guru jii vyavahaara meM bhii samaanataa kareM \, to ko{}ii anuchita nahiiM .\" parantu isa ora to dekho ki guru jii ko namana ke liye vahii utsukataa \, maryaadaa paalana shreshhThataa aura aadarsha hai . guru jii ne isii samaya aaGYaa dii \, \" vana - parvatoM meM bahuta raha liyaa . aba nagaroM ke samiipa bhii rahaa karo \, jisase logoM kaa kuchha upakaara ho sake .\" isake pashchaat nagaroM ke nikaTa bhii nivaasa hone lagaa . gurujii / \(51\) aapakaa itanaa adhika aadara sammaana karate the ki kabhii - kabhii kaha dete the \, \" vaha to hama se bhii adhika yogya evaM vidvaana haiM aura prashnoM kaa uttara dene meM tathaa shaMkaa samaadhaana karane meM advitiiya haiM .\" kisii samaya shivakoTi mahaadeva ke samiipa shrii mahaaraaja jii kaa chaaturmaasya vrata chala rahaa thaa . eka saadhu veshadhaarii manushhya usa sthaana meM aakara mahaaraaja shrii kaa naama le lekara gaaliyaa.N bakane lagaa . aashrama nivaasii sevakagaNa jaba gaaliyaa.N bakanevaale usa saadhu kii bakavaasa rokane aura na maanane para use maara bhagaane ko uddyata huye \, taba mahaaraaja shrii ne sabako turanta apane paasa bulaakara kahaa \, \" hama tuma logoM ko chhoTii chhoTii baatoM se lekara yoga samaadhi taka saba sikhaa sakate haiM . para gaaliyoM para sahanashiilataa kaa paaTha shaayada nahiiM pa.Dhaa sakate . iishvara kii kR^ipaa hai ki aaja yaha avasara upasthita ho gayaa hai . tumheM sahanashiila banane kaa abhyaasa karanaa chaahiye .\" eka brahmachaarii bole \, \" kShamaa ho \, svaayaMbhuva manu kii aaGYaa guru nindaa shravaNa kaa spashhTa nishhedha karatii hai .\" mahaaraaja ne kahaa \, \" Thiika hai \, isa para vichaara kara Daalo ki nindaa se kyaa haani - laabha hai \? yadi nindaa se loka meM haani samajhate ho \, to yaha smaraNa rakho ki sampatti vipatti evaM samasta laukika kaaryoM kii saphalataa viphalataa praarabdha ke adhiina rahatii hai . nindaayeM praarabdha ko sparsha taka nahiiM kara sakatiiM . jo praarabdhaadhiina puurva nishchita hai \, vahii hogaa . nindaa usameM kiMchinmaatra bhii antara nahiiM Daala sakatii . idhara shaastrakaaroM kaa mata hai ki nindaka - jana mahaatmaa{}oM kaa paapa ba.NTaa \(52\) lete haiM . isaliye ve paaralaukika unnati meM sahaayaka hii hote haiM . saMtagaNaN nindakoM ko utkR^ishhTa bhaktoM kii shreNii meM rakhate haiM \, kyoMki shraddhaalu bhakta to puujana aaratii sevaa shushruushhaa dvaaraa mahaatmaa{}oM kaa saMchita paaralaukika shakti unakii kR^ipaa ke dvaaraa baMTaate haiM \; kiMtu nindaka loga apane liye kuchha nahiiM chaahate \, pratyuta nindaa karake unakaa paapa hii ba.NTaate haiM . isaliye vahii utkR^ishhTa bhakta haiM aura unhiiM ke dvaaraa laabha hotaa haiM . unake dvaaraa nindaa rokane kaa prayaasa nahiiM karanaa chaahiye . varan apanaa kaarya karate jaanaa chaahiye aura unheM apanaa kaarya karane denaa chaahiye .\" isa prakaara samajhaakara apanii sevaka - maNDalii ko roka liyaa . idhara vaha saadhuveshadhaarii dushhTa lagabhaga eka ghanTe taka gaaliyaa.N baka kara paasa hii vR^ikSha ke niiche vishraama karane ke liye baiTha gayaa . taba shrii charaNa ne use bulaakara kahaa \, \" bahuta dera gaalii kaa paaTha karate - karate aapa thaka gaye hoMge \, kuchha jalapaana kara liijiye \". aashrama ke sevakoM ne use mishhThaanna aadi se tR^ipta kiyaa aura chalate samaya use mahaaraaja shrii kii aaGYaa se do rupaye ikkaagaa.Dii ke liye bhii diye . baada meM pataa chalaa ki vaha apane saathiyoM kii goshhThii meM jaakara itane ba.De mahaatmaa ke prati apashabda bakane para bahuta pachhataayaa . duusare dina aashrama ke saamane aakara \" svaamii jii kii jaya ho \, svaamii jii \, kShamaa kareM \, hamase bahuta ba.Daa aparaadha hu{}aa \" aadi aadi praayashchita vachana bahuta dera taka bolataa rahaa aura kShamaa yaachanaa karaataa rahaa . aisii aneka aadarsha ghaTanaayeM prakaasha meM aa{}ii . unase shikShaa milatii hai aura shrii charaNa ke utkR^ishhTa aadarshamaya \, tyaagapuurNa \, / \(53\) tapashcharyaamaya jiivana kii jhaa.Nkii milatii hai . isaliye aapake jiivana kii kuchha ghaTanaa{}oM kaa saMkShepa ullekha kiyaa jaa rahaa hai jisase paaThakoM ko aapakii puNya - jiivanii kaa saadhaaraNa digdarshana ho jaaya . eka samaya mahaaraaja shrii kaa nivaasa prayaaga meM raajaa DhiMgavasa kii koThii meM ho rahaa thaa . samiipa hii eka bhakta vakiila saahaba rahate the . unhoMne sunaa ki mahaaraaja shrii raatri bhara aasana jamaakara baiThe - baiThe bhajana karate rahate haiM . ichchhaa hu{}ii ki mahaaraaja shrii kaa yaha dR^ishya dekhaa jaaya . praarthanaa karuu.Ngaa ki maiM yaha dR^ishya dekha sakuu.N . ataH unhoMne praarthanaa kii \, \" mahaaraaja jii maiMne sunaa hai ki aapa raatri bhara aasana meM baiThe rahate haiM . maiM dekhanaa chaahataa huu.N .\" mahaaraaja jii ha.Nsa kara bole \, \" kyaa tuma raatri bhara jaaga sakoge \?\" uttara diyaa \, \" avashya \, koshisha karuu.Ngaa .\" mahaaraaja jii ne kahaa \, \" meraa to ko{}ii harja haiM nahiiM \, paraMtu dhyaana rahe \, ko{}ii shabda uchcharaNa nahiiM karanaa .\" vakiila saahaba raatri bhara baiThe rahe aura saarii raatri samaapta ho ga{}ii . tho.De hii samaya meM isa prakaara kii baata idhara - udhara phailii . kuchha dushhTa - hR^idaya iirshhyaalu aura virodhii bhii ho jaate haiM . sabane eka shha.DayaMtra rachaa . eka veshyaa ko dravya dekara samajhaa - bujhaa kara taiyaara kiyaa ki raatri meM mahaaraaja jii ke paasa jaakara unheM Digaane kii vaha koshisha kare . veshyaa{}e.N lobhii to hotii hii haiM . purushha ke vesha meM aura logoM ke saatha - saatha 10-11 baje raatri meM darshana ke bahaane vahaa.N taka pahuMcha ga{}ii . satsaMga / \(54\) chalataa rahaa . satsaMga ho jaane ke baada saba loga to vahaa.N se chala diye aura niiche utara aaye . parantu veshyaa vahiiM baiThii raho . mahaaraaja jii ke bhaya va teja ke kaaraNa kuchha bola nahiiM sakii . parantu vaha kuchha dera baiThii rahii . idhara saba loga \, jinhoMne yaha shha.DayaMtra rachaa thaa \, niiche utara kara yaha pratiikShaa kara rahe the ki kyaa hotaa hai . udhara usa veshyaa ke shariira va peTa meM itanii adhika pii.Daa hu{}ii ki chiikha maara kara bhaagii . niiche dhuurta loga jo pratiikShaa meM kha.De the puuchhaa \, \" kyaa hu{}aa \?\" usane apanii pii.Daa kaa samaachaara kaha sunaayaa . saba loga sunakara atyaMta dukhii hu{}e aura pashchaataapa karane lage ki vyartha hii meM hama logoM ne mahaaraaja jii ko kashhTa diyaa . jaba yaha baata idhara - udhara saadhaaraNa logoM meM phailii to mahaaraaja shrii ke prati atyadhika shraddhaa chaaroM ora se uma.Da pa.Dii . mahaaraaja shrii kii aaGYaa thii shuudra athavaa strii aashrama meM unake nivaasa sthaana meM aakara darshana - praNaama athavaa satsaMga karane kii cheshhTaa na kareM . yadi ko{}ii shuudra yaa strii unakaa praNaama yaa darshana karanaa chaahatii hai to jaba kabhii vaha kahiiM kii yaatraa ke liye baahara nikaleM yaa baahara se nivaasa sthaana para lauTeM to phaaTaka para praNaama darshana ho sakataa hai . eka samaya kii baata hai jaba prayaaga meM gaMgaataTa para eka makaana meM aapa Thahare huye the \, to mahamanaa madanamohana maalaviiya ke parivaara kii eka vidhavaa strii ne mahaaraaja shrii se unake nivaasa sthaana meM darshana karane kii aaGYaa maa.Ngii . uttara vahii saadhaaraNa thaa ki shuudra athavaa strii varga unake Thaharane ke sthaana para darshana satsaMga nahiiM kara sakate / \(55\) vaha strii vidushhii thii aura satsaMginii bhii . usane mahaaraaja shrii ko patra likhaa ki hamaarii kisii bahina ke hii udara se aapakaa janma hu{}aa hai . jisa maataa se aapakii utpatti hai usii strii - jaati se itanii ghR^iNaa kyoM \? patra ko mahaaraaja shrii ke paasa kisii sevaka ke dvaaraa bheja diyaa aura kahaa ki isakaa uttara le aanaa . mahaaraaja shrii ne tho.Dii upekShaa kara dii aura sevaka se kahalaa diyaa ki isakaa uttara phira mila jaayagaa . isa samaya avasara nahiiM hai . duusare dina usane phira uttara ke liye aagraha kiyaa aura kahalaa bhejaa ki aaja isakaa uttara avashya mila jaanaa chaahiye . mahaaraaja shrii yaha saba sunakara kahane lage ki isane prashna kaa to anta hii kara diyaa hai \, uttara bhii asaadhaaraNa hii denaa chaahiye . prashnottara isa prakaara likhaa diyaa = \" maiM aapa logoM ke saMsarga meM nau mahiine rahaa . usa samaya merii kaisii dashaa thii \! ulaTe Ta.Nge the \, bandhanoM meM jaka.Daa thaa kashhTa kaa paaraavaara na thaa . isa prakaara malamuutra ke bhaa.NDa meM nau mahiine biita gaye . ve dina mujhe aaja bhii nahiiM bhuulate . yahii kaaraNa hai ki aapa logoM ke samparka kii ichchhaa nahiiM karataa .\" isa vishhaya meM aura aage isa prakaara likhaa thaa - \" kumhaara ghaTa banaataa hai . use janma detaa hai . vaha ghaTa paka jaane para yaGYamaMDala meM pahuMcha jaataa hai . parantu usakaa banaane vaalaa kumhaara yaGYamaNDapa ke baahara hii kha.Daa rahataa hai . use yaGYamaMDala meM jaane kii aaGYaa nahiiM hotii .\" yaha patra usa vidhavaa strii ke paasa pahuMchaa diyaa gayaa . patra pa.Dha kara use aura adhika shraddhaa utpanna ho ga{}ii aura aise / \(56\) avasara para ke taaka meM ho ga{}ii ki mahaaraaja shrii gaMgaa - snaana ke liye athavaa anyatra kaba jaayeMge . pataa lagaa ki kala praataHkaala 4 baje naava dvaaraa saMgama snaana karane jaayeMge . vaha bhii usii samaya snaana ke liye se chala pa.Dii . gaMgaa - snaana ke samaya darshan - praNaama kar aanandamagna hokara kaha pa.Dii \, \" yahaa.N to sabhii ko darshana karane kaa adhikaara hai .\" mahaaraaja shrii kaa nivaasa daaraagaMja \( prayaaga \) meM ho rahaa thaa . kalakatte ke eka seTha jii \, jinakaa mukadamaa haa{}iikorTa meM chala rahaa thaa \, prayaaga aaye . kabhii - kabhii jaba vaha gaMgaa - snaana karane jaate \, to daaraagaMja meM mahaaraaja shrii kaa darshana bhii karate . mahaaraaja shrii ke darshana meM eka vichitra aakarshhaNa thaa . jo eka baara bhii darshana kara letaa \, vaha phira baara - baara hu{}ii . eka baara darshana karane ke baada baara - baara darshana karane jaane lage . logoM se khyaati bhii suna chuke the ki ba.De uchchakoTi ke mahaatmaa haiM . inake darshana aura aashiirvaada se sabhii ke kaarya saphala ho jaate haiM . seTha jii bhii apane mukadameM kii baata mahaaraaja shrii ko sunaa dii aura praarthanaa kii ki kR^ipaa ho jaaya to mukadame meM saphalataa mila jaaya . aise avasara para mahaaraaja shrii kuchha uttara to nahiiM dete the \; kintu usa praarthii ko unakaa muuka aashiirvaada avashya mila jaataa thaa . kuchha dina baada seTha jii ko mukadameM meM saphalataa mila ga{}ii . taba to seTha jii bahuta hii prasanna huye aura jaba mahaaraaja shrii kaa darshana karane gaye \, to eka donaa bhara asharphii bele ke phuuloM se Dhaka kara lete gaye aura / \(57\) use mahaaraaja shrii ke charaNoM ke samiipa rakha kara daNDavata praNaama karake baiTha gaye . satsaMga hotaa rahaa aura raatri aane para seTha jii ghara chale gaye aura mahaaraaja shrii bhii uTha kara apane vishraamavaale kamare meM chale gaye . praataHkaala jaba mahaaraaja shrii kaa brahmachaarii sevaka usa baiThane ke sthaana ko jhaa.Duu se saapha kara rahaa thaa \, usa asharphii vaale done ko bhii yaha samajha kara ki isameM kevala phuula hii hai jhaa.Duu se Thokara dekara haTaane kaa prayatna kiyaa parantu jaba vaha donaa nahiiM haTaa to use uThaakara dekhaa . maaluuma pa.Daa ki usameM asharphayaa.N haiM . usane unheM le jaakara mahaaraaja shrii ke samiipa rakha diiM . mahaaraaja shrii ko maaluuma ho gayaa ki isako laanevaale vahii seTha jii hii haiM . aaGYaa dii ki yadi aaja saayaMkaala seTha jii darshana ke liye aaveM \, to unheM phaaTaka para roka denaa aura uupara hamaare paasa darshana ke liye nahiiM aane denaa . roja kii bhaa.Nti saayaMkaala jaba seTha jii darshana karane aaye \, to brahmachaarii jii ne unheM phaaTaka para hii roka diyaa . seTha jii do - Dhaa{}ii ghaNTe phaaTaka para baiThe rahe . isake baada aaGYaa hu{}ii ki bulaa lo seTha jii ko . seTha jii ke darshana praNaama karane ke baada mahaaraaja shrii ne kahaa \, \" ye asharphiyaa.N aapane yahaa.N cha.Dhaa{}ii haiM \? jo inakii ichchhaa karataa hai \, jo inheM aapase maa.Ngataa hai \, use to aapa dete nahiiM . hamaare paasa kyoM rakha gaye \? kyaa mujhe kisii beTe - beTii kaa vivaaha rachaanaa hai \? / \(58\) ............. jaa{}o \, le jaa{}o \, inheM una logoM ko do \, jo inake liye laalaayita haiM .\" aisaa kaha kara arshaphiyaa.N lauTaa diiM aura kahaa \,- \" hamaare yahaa.N dhana nahiiM \, apane durguNa cha.Dhaa{}o jisase tumhaaraa kalyaaNa ho jaaya . yahaa.N dhana kii aavashyakataa nahiiM .\" svachchhaMda vichaara the . jidhara kii ichchhaa hotii chala pa.Date . maarga yaa sa.Daka ke sahaare hii nahiiM chalate \, apitu siidhe hii kheta - baarii \, uu.Nchaa - niichaa kuudate phaa.Ndate siidhe chale jaate . piichhe se kheta baarii vaale loga chillaa pa.Date \, \" kheta se hokara kyoM jaate ho \? siidhe maarga se chalo \" uttara milataa - \" hama to sadaiva ke kumaargii haiM \, arthaat saaMsaarika maarga kaa anusaraNa na karate huye gR^ihastha va vaanaprastha aashramoM ke maarga se na jaakara siidhaa maarga saMnyaasa kaa paka.Da kara hii vichara rahe haiM .\" eka baara mahaaraaja shrii ke piichhe kuchha adhika kolaahala sunaa{}ii pa.Daa . piichhe mu.Dakara dekhaa ki kuchha loga dhali meM kuchha biinate se ba.Dhe aa rahe haiM .\" samiipavartii eka vyakti se puuchhaa \, \" ye loga kyaa kara raheM haiM \?\" usane bataayaa \, \" pada chihna dekha kara mahaaraaja shrii kii charaNa - dhuuli uThaa raheM haiM .\" \" kitane hii saadhaka tapasvii anushhThaana karate huye jaMgaloM meM anumaana se ina charaNoM ko DhuuM.Dhate huye vicharate the . kitane bhaktagaNa inake darshana ke / \(59\) liye saMkalpa lekara devii devataa{}oM ke anushhThaana karate the . inake aMtaryaamitva kii aisii vichitra ghaTanaayeM haiM ki jinase siddha hotaa hai avashyameva una yajamaanoM ke saMkalpa kii puurti hotii thii . unakaa anushhThaana saphala hotaa thaa aura unheM abhiishhTa darshana praapta hote the . isakaa rahasya jaanane ke li{}e shrii charaNoM se utsukataa prakaTa karane para yahii uttara milataa \, \" jaisii svachchhaMda chittavR^itti ho jaatii hai \, usii kaa anusara karake svachchhaMdataapuurvaka naviina dishaa meM chala pa.Date haiM .\" dhanya hai bhagavaan kii mahimaa . eka baara maanikapura ke paasa vicharaNa karate huye eka gaaMva meM pahuMcha gaye . logoM ne mahaaraaja shrii ke tejasvii svaruupa kaa darshana kiyaa aura aakarshhita hokara unake samiipa aaye . jalapaana aadi karaakara sevaa kii aura kuchha samaya taka satsaMga kiyaa . mahaaraaja shrii ne puuchhaa \, \" kyaa bhajana karane laayaka ko{}ii ekaanta sthaana aapa loga jaanate hai \?\" logoM ne batalaayaa yahaa.N se lagabhaga 5 miila duura eka guphaa hai \, jo ghanaghora jaMgala meM hai . siMha \, vyaaghraadi jaMgalii hiMsaka jiiva - jantu adhikataa se rahate haiM .\" isa prasaMga meM unhoMne guphaa kii eka ghaTanaa bhii sunaa{}ii - kahaa ki gaa.Nva ke jamiiMdaara ke la.Dake ko eka baara vairaagya hu{}aa . usane vichaara kiyaa ki jaMgala kii amuka guphaa meM jaakara bhajana japa tapa kareMge . aisaa hii nishchaya karake usane apane karmachaariyoM se kahaa ki tuma loga banduuka aadi lekara hamaare saatha chalo aura hamako guphaa meM pahuMchaa kara chale aanaa . isa prakaara vaha apane saba saathiyoM ke saatha guphaa meM pahu.Nchaa taba apane saathiyoM ko ghara lauTa jaane kii aaGYaa de dii aura / \(60\) svayaM guphaa meM raha gayaa . saathii loga guphaa se kuchha duura jaakara eka jaMgalii jhaa.Dii ke niiche meM raatri meM raha gaye . raatri ke samaya guphaa kii vana - yoginiyoM ne kilakaarii maara - maara kara guphaa kii diivaaloM para thape.Dii maarii aura usa jamiindaara ke la.Dake ke gaaloM para khuuba tamaache lagaaye . saba loga baahara se raata bhara guphaa ke bhayaanaka shabda sunate rahe . kintu bhayavasha kisii ko guphaa meM pravesha karane kaa saahasa nahiiM hu{}aa . praataHkaala jaba loga guphaa meM gaye to dekhaa ki jamiiMdaara kaa la.Dakaa behosha pa.Daa hai aura usake shariira para hatheliyoM kii raktiya chhaapeM banii hai . yaha dekha kara loga behoshii kii haalata meM usa la.Dake ko uThaakara ghara le aaye . vana - yoginiyoM ke aise kR^itya suna kara mahaaraaja shrii ne vichaara kiyaa aura kahaa \, \" dekha liyaa jaayaa \" binaa kisii se kuchha kahe sune udhara hii chala diye . 5 miila ko{}ii jyaadaa duura nahiiM thaa . do ghaNTe meM pahu.Ncha gaye . dekhaa -- sundara ramaNiika sthaana . ekaanta - priya the hii \; eka vR^ikSha ke niiche baiTha gaye . yaha aisaa ghanaghora jaMgala hai \, jahaa.N dina meM bhii loga giroha banaa kara sashastra jaane meM bhii ghabaraate haiM \, vahaa.N mahaaraaja shrii baiTha ga{}e . raata ho ga{}ii . aMdhakaara chhaa gayaa . isii sthaana meM eka duusarii ghaTanaa ghaTii . yahaa.N jaMgala meM eka puraanaa siddha aghorii rahataa thaa . dekhaa ki japa - tapa meM nimagna eka siddha mahaatmaa yahaa.N padhaare haiM aura sochaa ki inako apanaa kuchha chamatkaara dikhaa kara prabhaavita kiyaa jaaya . achaanaka dina ke samaana shubhra prakaasha ho gayaa . eka do pharlaaMga kii siimaa / \(61\) ke bhiitara vanasthalii jagamagaa uThii . mahaaraaja shrii ne ne yaha dekhakara apane aasana ke chaaroM ora eka rekhaa khiicha dii aura nishchiMta baiTha gaye . dhiire - dhiire vaha prakaasha badala kara niile raMga kaa sundara prakaasha ho gayaa . isa niile prakaasha meM aneka R^ishi maharshhi udhara - udhara jaate dikhalaa{}ii . raama - lakShmaNa siitaa kii trimuurti kii manohara chhavi vana - vihaara karatii hu{}ii idhara udhara aatii jaatii dikhaa{}ii dii . madhura manohara baalaruupa meM ghanashyaama kaa bhii darshana hu{}aa . lagabhaga aadha ghaNTe taka yaha naaTaka hotaa rahaa . tho.Dii dera meM ghanaghora ghaTaa chhaa ga{}ii . varshhaa hone lagii . ole pa.Dane lage . haDDiyaa.N tathaa rakta kii bhii varshhaa hone lagii . isa prakaara kii durghaTanaayeM hotii rahiiM . mahaaraaja shrii mauna hokara svapnavata saba dR^ishya dekhate rahe . parantu mahaaraaja shrii kii rekhaa ke andara ko{}ii vikShepa nahiiM hu{}aa . isa prakaara mahaaraaja shrii kii dR^i.Dhataa ko dekha kara ki itanaa utpaata karane para bhii vichalita nahiiM huye . vaha aghorii siddha isa pratiikShaa meM baiThaa rahaa ki sambhavataH usakii siddhi dekha kara mahaaraaja shrii usake samiipa aa{}e.N . vahaa.N to parama siddha kaa aasana lagaa thaa . vaha kaba Diganevaalaa thaa . jaba usane dekhaa ki ve to apane aasana se nahiiM Dige to apanii maayaa dvaaraa nirmita eka shera para baiTha kara svayaM aayaa aura bolaa \, \" aapa kauna haiM aura kisa liye yahaa.N aaye huye hai \?\" mahaaraaja shrii ne dekhaa eka ba.Daa uu.Nchaa aadamii jisakii jaTaayeM jamiina para do haatha laTaka rahii haiM \, bhauMha ke baala bhii bahuta ba.De - ba.De haiM \, saamane kha.Daa hai . yaha dekha kara mahaaraaja shrii ne ha.Nsa kara puuchhaa \, \" yaha naaTaka kisako dikhaa rahe ho \? usa / \(62\) aghorii mahaatmaa ne ba.Dii namrataa se praarthanaapuurvaka kahaa \, \" yahaa.N rahakara jo kuchha aapa chaahate hoM vaha hama abhiik puuraa kara sakate haiM . apanaa parichaya to diijiye .\" mahaaraaja shrii ne uttara diyaa \, \" jo abhilaashhaa puurti karane meM samartha ho sakataa hai vaha avashya jaana sakataa hogaa ki hama kauna haiM aura kisa liye yahaa.N aaye haiM \? - hameM kuchha chaahiye nahiiM \, gurukR^ipaa se saba puurNa hai .\" jaba usa ora se visheshha aagraha hu{}aa ki kuchha to aapa maaMga hii leM \, to mahaaraaja kahaa \" kyaa aapa hamaarii pravaMchanaa karane aaye hai \? Thaganaa chaahate haiM kyaa \?\" isa para aghorii bahu prasanna hu{}aa aura samajha gayaa ki ye svayaM puuMjiivaana haiM . aghorii ne kahaa \, \" kShamaa kareM . maiMne bahuta upadrava kiyaa . aaja taka itanaa utpaata ##'## karane para ko{}ii yahaa.N Tika nahiiM sakaa . 250 varshha ho gaye isa jaMgala meM mujhe aaye huye \, kintu ko{}ii aisaa puuMjiivaana nahiiM milaa . kShamaa kiyaa jaaya .\" itanaa kahate kahate kiMchita mauna ke pashchaat bolaa \, \" jaba taka aapa yahaa.N chaaheM raheM aura mere yogya jo bhii sevaa ho bataa{}e.M .\" mahaaraaja shrii ne uttara diyaa ki hameM kisii chiija kii aavashyakataa nahiiM hai . yaha tuma svayaM jaana sakate ho . bhramaNa karate huye idhara aagaye \, svayaM chale jaayaMge . kuchha dina nishchiMtataa se mahaaraaja shrii vahaa.N rahe . isa biicha vaha siddha aghorii bhii kabhii - kabhii aapake samiipa aataa rahaa . kintu aapane vichaara kiyaa ki hamaare yahaa.N rahane meM isa aghorii kii svataMtrataa meM baadhaa pahuMchatii hogii . ataH aapane sthaana parivartana kara diyaa aura anyatra chale gaye . ghanaghora jaMgala meM bhramaNa karate huye eka pagaDaMDii se jaa rahe the . usii pagaDaMDii para kha.Daa hu{}aa eka siMha dikhaa{}ii pa.Daa . / \(63\) parama yogii dhyaananishhTha mahaatmaa ke samiipa aane para vaira bhaava vaale hiMsaka jiiva jaMtu bhii apane svabhaava ko tyaaga dete haiM . yaha baata yahaa.N pratyakSha ghaTita hu{}ii . mahaaraaja shrii prasanna mudraa meM usii pagaDaMDii para aage ba.Dhate chale jaa rahe haiM . kuchha hii kadama para siMha ko saamane kha.Daa dekhakara mahaaraaja shrii ke mukha se ye shabda nikala pa.De \" raajaa{}oM kaa yaha dharma nahiiM hai ki kisii ke raaste para kha.De hoM \" ina shabdoM kii jhanakaara siMha ke kaanoM meM jaate hii \, usane apanii puuMchha hilaa{}ii \, aura raaste ko chho.Dakara eka tarapha dhiire se chala diyaa . Thiika hai jisa samaya yogii yathaartha ahiMsaa ke uchchatama stara para pahu.Ncha jaataa hai \, usa samaya usake samiipa meM aane vaale hiMsaka jantu bhii hiMsaka svabhaava tyaaga kara usake prabhaava se ahiMsaka bana jaate haiM . mahaaraaja shrii apanii jisa chaala se usa pagaDaMDii para jaa rahe the usii chaala se aage ba.Dhate gaye aura aage chale gaye . tho.Dii duura para dekhaa eka vishaala baragada kaa pe.Da hai . usii ke bagala meM paasa hii ati niichii khaa{}iiM hai . khaa{}iiM itanii niichii hai ki ko{}ii bhii binaa kisii sahaare ke niiche nahiiM jaa sakataa . niiche khaa{}iiM se kuchha hii duura para jalastota hai . sthaana chaaroM ora se ghane vR^ikShoM se ghiraa hu{}aa hai . samiipa jaane para dekhaa ki baragada kii jaTaayeM niiche taka laTaka rahii hai . dekhaa ki yahaa.N parama ekaanta aura ramaNiika sthaana hai . baragada kii jaTaayeM paka.Da kara aapa niiche utara gaye . vahaa.N eka sundara guphaa bhii dR^ishhTigochara hu{}ii . ghanaghora jaMgala meM jalastota ke samiipa sundara shiitala ramaNiika guphaa dekhakara vichaara hu{}aa ki yahiiM rahakara kuchha dina yogaabhyaasa kiyaa jaaya . yaha sthaana itane / \(64\) saghana vR^ikShoM ke biicha hai ki suurya kaa prakaasha 6-6 mahiine nahiiM pravesha kara paataa . mahaaraaja shrii aananda se yahiiM nivaasa karane lage . kaMdamuula phala se jiivikaa nirvaaha hotaa aura sadaiva aharnisha paramaatma - chiMtana meM saMlagna rahate . laka.Dii kaaTane ke nimitta kabhii - kabhii yadi ko{}ii graamiiNa aa jaate to unake dvaaraa kachchaa banaa maMgaa kara rakha lete aura eka do muTThii khaakara apanii jaTharaagni shaanta kara lete . isa prakaara aapako isa sthaana meM nivaasa karate kuchha samaya vyatiita ho gaye . usa samaya aMgrejoM kaa raajya thaa . aMgreja loga kabhii - kabhii udhara shikaara khelane aa jaayaa karate the . ekaanta sthaana meM jalastota hone ke kaaraNa eka aMgreja shikaarii ne dekhaa ki yahaa.N shera kaa shikaara saphalataa puurvaka achchhaa ho sakataa hai . usakii aaGYaa paate hii graamiiNa loga eka bhaiMsaa le aaye aura usii stota ke paasa le jaakara baa.Nsa kii kamachii \( rassii \) se baa.Ndha diyaa aura saba chale gaye . duura eka nishchita sthaana para aMgreja shikaarii baiTha gayaa . suuryaasta hone ke baada se vaha bhaiMsaa chillaane lagaa . bhaiMse kii chillaahaTa kaa shabda ka{}ii ghaNTe taka mahaaraaja shrii ko sunaa{}ii pa.Dataa rahaa . adhika raata biita jaane para bhii jaba vaha chillaahaTa banda nahiiM hu{}ii \, to mahaaraaja shrii ne vichaara kiyaa ki samiipa meM hii kisii praaNii ko atyanta kashhTa hai . usa kashhTa kaa nivaaraNa karanaa chaahiye . aapa usa bhaiMse ke samiipa gaye aura usa baa.Nsa kii rassii ke niiche eka patthara rakha kara duusare patthara ko joroM se usa rassii ko kaaTa diyaa . bhaiMsaa svataMtra ho gayaa aura bhaaga gayaa . idhara rassii kaaTa kara ve apanii guphaa meM aakara phira dhyaanamagna ho gaye . / \(65\) raatribhara shikaarii loga apane shikaarra kii pratiikShaa meM baiThe rahe praataHkaala una logoM ko maaluuma pa.Daa ki bhaiMse kii rassii ko kisii ne raatri meM kaaTa diyaa thaa \, taba to usa aMgreja ko bahuta krodha aayaa . aavesha meM vaha anaapa - shanaapa bakane lagaa . graamiiNa logoM ne kahaa \, \" yahaa.N eka mahaatmaa rahate haiM . aapa ko{}ii apashabda yahaa.N na kaheM .\" shikaarii ke saatha usakii mema bhii thii . aMgrejii raajya thaa . usa samaya sapheda chama.Diivaale saahabaloga madaandha the . usa mema ne kahaa \, \" mahaatmaa hamaaraa kyaa kara sakataa hai \? kyaa hamaaraa raastaa banda kara degaa \? hama loga isa jaMgala ke maalika haiM \, adhikaarii haiM \, hamaaraa raajya hai .\" isa prakaara ke abhimaana se bhare shabdoM ke nikalane ke baada \, usa mema kaa malamuutra baMda ho gayaa . usakaa peTa phalane lagaa \, kashhTa ba.Dha gayaa . upachaara kii sambhaavanaa kaThina thii . bahuta ghaba.Daa{}ii . graamiiNoM ne kahaa \" ghanaghora jaMgala meM jo ye mahaatmaa bhajana - tapa karate haiM \, unake prati aparaadha ho gayaa hai \, aisaa maaluuma pa.Dataa hai . nahiiM to isa prakaara sahasaa kashhTa nahiiM honaa chaahiye thaa . usa aMgreja ne kahaa \, \" ho na ho \, yahii kaaraNa ho \; taba to pataa lagaa{}o una mahaatmaa kaa . unase milaa jaaya .\" saba loga mahaaraaja shrii kaa pataa lagaate huye vahaa.N pahu.Ncha gaye aura dekhaa ki eka mahaatmaa dhyaanaavasthita baiThe huye haiM . duura se hii haatha jo.Da kara saba vR^itaaMta kaha diyaa aura kashhTa duura hone kii praarthataa bhii kii . netra kholakara mahaaraaja shrii ne dekhaa ki saamane eka aMgreja aura usakii mahilaa tathaa kuchha graamiiNa kha.De haiM aura praarthanaa kara rahe haiM . shrii mahaaraaja jii ne unakii praarthanaa suna kara kahaa \, \" itanaa ba.Daa jaMgala pa.Daa hai \, aapa loga mere netroM ke saamane hii / \(66\) hiMsaa karane ke liye uddyata ho gaye . lagabhaga 12 baje arddha raatri meM mujhe vahaa.N jaakara usa bhaiMse ko chhu.Daanaa pa.Daa .\" taba to usa aMgreja saahaba ne kahaa ki \" mujhe yaha kadaapi GYaana nahiiM thaa ki ko{}ii itanaa prabhaavashaalii mahaatmaa isa ghanaghora jaMgala meM tapa kara rahe haiM . kShamaa kiyaa jaaya . aba kabhii isa tarapha aapake samiipa shikaara khelane nahiiM aa{}uu.Ngaa .\" mahaaraaja shrii ne kahaa \, \" achchhaa \, aba aapa loga jaa{}iye .\" ve saba loga vahaa.N se chale gaye aura turanta hii usa aMgreja mahilaa kaa kashhTa duura ho gayaa . isake baada vaha aMgreja phira kabhii bhii usa tarapha shikaara khelane nahiiM gayaa . lagabhaga 6 mahiine baada usa guphaa se mahaaraaja shrii nikale aura bhramaNa karate hu{}e paasa ke kisii gaa.Nva meM pahu.Ncha gaye . siddha mahaatmaa hone kii khyaati udhara duura taka phaila chukii thii . logoM kii ba.Dii shraddhaa hu{}ii aura darshana ke liye uma.Da pa.De . satsaMga hotaa rahaa . kabhii - kabhii prasaMga aane para mahaaraaja shrii usa guphaa ke saundarya aura vahaa.N apane ekaantika jiivana kaa saMkShepa meM varNana kara diyaa karate the . aapa yaha kahaa karate the ki apane liye bhoga kii kyaa chiMtaa - vaha to svayaM hii bhoktaa ko Dhuu.N.Dhataa hu{}aa aa jaataa hai . eka samaya riiMvaa jaMgala kii tarapha kisii gaa.Nva meM mahaaraaja shrii ruke huye the . shrii kuberadatta ojhaa \, jo unake ananya bhakta the \, darshana ke liye Dhuu.N.Dhate huye vahaa.N pahu.Ncha gaye . saayaMkaala kaa samaya thaa . mahaaraaja shrii ne apanaa daMDa - kamaMDalu uThaayaa aura chala diye jaMgala kii ora . kuberadatta bhii piichhe - piichhe ho liye . lagabhaga do miila jaMgala meM chale gaye . kuberadatta ke ke mana meM yaha baata aa{}ii ki aba hama loga jaMgala meM yahaa.N duura / \(67\) aa gaye haiM lauTanaa to hogaa nahiiM \, maaluuma pa.Dataa hai aaja raatri meM bhuukhe hii rahanaa pa.Degaa . tho.Dii dera baada mahaaraaja shrii eka pe.Da ke niiche ruka gaye . kuberadatta se kahaa ki tho.Dii dera aapa yahiiM baiThiye \; maiM udhara shaucha ko jaataa huu.N . kuberadatta ekaakii usa ghanaghora jaMgala meM baiThe the ki itane meM eka purushha unake paasa aayaa . vaha eka haMDii meM kuchha saamaana liye thaa . usane kuberadatta se kahaa \, \" ise rakha lo \, apane kaama meM laanaa \" . kuberadatta ne kahaa \, \" aapa kauna haiM \? kahaa.N se aura kyaa laaye haiM \?\" usane uttara diyaa \, \" ise aapa rakha liijiye aura mahaaraaja shrii se batalaa denaa \, basa itanaa hii prayojana hai .\" aisaa kaha kara vaha chalaa gayaa . jaba mahaaraaja shrii aaye \, to kuberadatta ne saaraa vR^ittaaMta kaha sunaayaa . mahaaraaja shrii ne kahaa \, \" Thiika hai \, dekho to usameM kyaa hai \?\" dekhaa gayaa to maaluuma pa.Daa ki usameM haMDii bhara bhara malaa{}ii thii . mahaaraaja shrii ne kahaa \, \" ise kaama meM le lo \, khaa{}o \, piyo \, parantu dhyaana rahe ki isa prakaara ekaanta meM jaba kabhii ko{}ii saamagrii laave \, to usase adhika prashna nahiiM karanaa chaahiye . yaha nahiiM puuchhanaa chaahiye ki kauna ho \, kahaa.N se laaye ho aadi - aadi .\" isii prakaara svachchhaMda vicharaNa - kaala meM anekaaneka ghaTanaa{}e.N ghaTatii rahiiM . eka baara niivaa ghaaTa \( prayaaga \) kii tarapha eka gaa.Nva meM pahu.Ncha gaye . mahaaraaja shrii ke saatha sevaa meM eka brahmachaarii bhii thaa . ekaanta sthaana thaa . anya gaa.Nva vahaa.N se miiloM duura the . tho.Dii raatri biita chukii thii . itane meM eka manushhya kuchha anna aadi bhojana saamagrii lekara aayaa . usa samaya mahaaraaja shrii vahaa.N maujuuda the . brahmachaarii ne suuchanaa dii ki mahaaraaja eka manushhya / \(68\) kuchha khaane piine kii saamagrii lekara aayaa hai . mahaaraaja shrii ne kahaa \, \" bulaa{}o usa manushhya ko hamaare samiipa .\" aane para mahaaraaja shrii ne svayaM usase puuchhaa \, \" yaha saamagrii kisane bhejii hai \? usane uttara diyaa \, amuka manushhya jo amuka gaa.Nva meM rahataa hai \, usane .\" aaGYaa hu{}ii - brahmachaarii \, dekho \, jo - jo yaha bolate haiM use noTa kara lo . brahmachaarii jii ne usa saamagrii bhejanevaale kaa naama \, graama aadi noTa kara liyaa . vaha manushhya saarii saamagrii vahiiM rakha kara chalaa gayaa . duusare dina praataHkaala mahaaraaja shrii ne aaGYaa dii ki aa{}o usa saamagrii bhejanevaale kaa pataa lagaa{}o \, aura usase puuchho ki usane vaha saamagrii kala bhejii thii . brahmachaarii jii ne pataa lagaayaa to maaluuma pa.Daa ki amuka graama meM usa naama kaa vyakti rahataa to hai . parantu usane ko{}ii saamagrii mahaaraaja shrii ke yahaa.N nahiiM bhejii . usa prakaara se anekaaneka ghaTanaayeM nityashaH hotii rahiiM . aapakaa nivaasa adhikatara vindhyagiri aura amarakaMTaka ke ghanaghora vana - parvatoM kii ekaakii guphaa{}oM aura kaMdaraa{}oM meM hotaa rahaa . vaha jana - saMsarga se sadaa asaMga the . aura unake saMgii the banachara \, vyaaghra \, siMha aadi hiMsaka jaMtu aura kola - bhilla aadi maanava evaM pashu . kintu ye vanachara praaNii usa tejomaya mahaatmaa ko sadaiva apanii kaMdaraa{}oM meM na chhipaaye rakha sake . yahaa.N - vahaa.N kabhii - kabhii saMsaara kii dR^ishhTi meM aane lage . mugdha hokara saMsaara ne dekhaa \, samajhaa aura kasauTii para kasaa . vishuddha tatva the vaha . jisa kasauTii para cha.Dhaaye gaye \, vahii aabhaavaana ho ga{}ii . jisako unakaa samparka milaa \, vahii chamaka uThaa . saba prakaara se puurNa the vaha . unheM kuchha aavashyakataa na thii . aisii / \(69\) ko{}ii vastu na thii jo unheM praapta na thii . jisase saba kuchha jaanaa jaataa hai \, aapako vaha GYaana ho chukaa thaa . saba loga apanii - apanii dR^ishhTi se unheM dekhate the . aGYaanii saMsaariyoM kii dR^ishhTi meM ve eka saadhaaraNa saadhu \, saadhu{}oM kii dR^ishhTi meM eka GYaanii mahaatmaa aura mahaatmaa{}oM kii dR^ishhTi meM eka siddha purushha the . --- / \(70\) saatavaa.N adhyaaya jyotishhpiiThoddhaaraka aachaarya kaa abhishheka is samaya bhaarata - dharma - mahaamaMDala ke ba.De - ba.De adhiveshanoM meM jagad.hguru bhagavaan aadi shaMkaraachaarya dvaaraa sthaapita uttara bhaarata ke dharmapiiTha shrii jyotirmaTha ke punaruddhaara kii charchaa chalane lagii thii . san 1908 ii0 meM ka{}ii nareshoM ke anurodha huye \, jinhoMne isa vishhaya ke prasttaava kaa puurNa ruupa se samarthana kiyaa . phalataH vishishhTa vidvaanoM ne nishchaya kiyaa ki jyotirmaTha kaa punaruddhaara yathaashiighra honaa chaahiye . prashna upassthita hu{}aa ki jyotirmaTha ke punaruddhaara karane meM samartha evaM paryaapta yogyataa sampanna jagad.hguru shaMkaraachaarya kauna ho \? bhaarata - dharma - mahaamaMDala ke vishishhTa kaaryakartaagaNa tathaa uttara bhaarata ke prasiddha vidvaan shaMkaraachaarya pada ke yogya mahaatmaa kii khoja meM laga gaye . isa pada ke liye vahii vyakti sabakii dR^ishhTi meM uchita ho sakataa thaa jisane vishuddha evaM pratishhThata braahmaNa vaMsha meM janma paayaa ho tathaa shrii jagad.hguru shaMkaraachaarya ke sthaapita chaara maThoM meM se kisii maTha kii shishhya - paramparaa se sambandhita ho . vidhivat saMnyaasa diikShaa praapta daNDii - svaamii ho \, vidvaan \, charitravaan \, vivekashiila tathaa GYaanavR^iddha ho \, vedaadi shaastra - pramaaNa ko sarvopari maanyataa detaa ho \, varNaashrama maryaada kii sadaiva rakShaa karanevaalaa ho \, advaita - siddhaanta kaa poshhaka evaM adhyaatma - vidyaa kaa ##'## uttama prachaaraka ho \, ishhTa para nishhThaa rakhanevaalaa ho tathaa yoga aadi kii / \(71\) siddhiyoM se sampanna ho . aise guNa - sampanna mahaatmaa kii khoja thii kyoMki adhika kaala se uchchhinna dharmapiiTha kaa uddhaara karake janataa meM dharmachaarya piiTha ko pratishhThata kara samaaja ko dharmonmukha banaanaa eka mahaan kaarya thaa \, jo kisii vishishhTa daiviishakti - sampanna vyakti ke dvaaraa hii puurNa kiyaa jaa sakataa thaa . saubhaagya se vidvaanoM kii dR^ishhTi uparyukta guNa - sampanna kevala aapa para hii pa.Dii . kiMtu aapake parama tyaaga vairaagyamaya tejapuurNa nispR^ihataa aura ekaantika jiivana ko dekhakara kisii kaa saahasa nahiiM hotaa thaa ki jaakara piiThoddhaara kaa prastaava kareM . jisakaa siddhaaMta ho ki \" jana samparka ko sarpa ke samaana sadaiva tyaaganaa chaahiye \" jisake aise ud.hgaara hoM ki \" ko{}ii shukadeva ke samaana tyaagii ho \, vR^ihaspati ke samaana vidvaan ho \, aura kubera ke samaana dhanavaan ho to bhii hameM usakii ko{}ii aavashyakataa nahiiM \" \, to itane asaMga vyakti se piiTha - saMchaalana kaa prastaava karanaa kahaa.N taka uchita athavaa nyaayasaMgata ho sakataa hai \? paaThaka svayaM anumaana lagaa sakate haiM . kintu dharmapiiTha kaa uddhaara honaa thaa . mahaaraaja shrii bhii idhara nagaroM meM kabhii - kabhii aane lage the aura chaaturmaasya - vrata karane lage the . dhiire - dhiire prabhaavashaalii dhaarmika purushhoM dvaaraa piiThoddhaara kaa prastaava bhii hone lagaa . saba logoM ke prayatna karate - karate \, buddhimaanii se kahate - kahaate mahaaraaja shrii ke aMtaHkaraNa meM piiThoddhaara ke liye kuchha sthaana bana hii gayaa . kintu phira bhii samaya aane para aapakaa virakta antaHkaraNa eka baara phira chauMka uThaa aura apane puurvaruupa para aa gayaa . abhishheka kii puurNa taiyaarii ho gayii thii . samaya nishchit / \(72\) ho chukaa thaa aura isiiliye kaashii meM sanaatana - dharma - sammelana ke navama mahaadhiveshana kii puurii - puurii taiyaarii kara lii ga{}ii thii . kintu abhishheka kii tithi aane ke do dina pahile mahaaraaja shrii jinakaa abhishheka honaa thaa aMtardhyaana ho gaye aura kisii aGYaata sthaana ko chale gaye . yaha sochakara ki aapakii anupasthiti meM kisii duusare mahaatmaa kaa abhishheka ho jaayagaa aura usake anantara phira prakaTa ho jaaya.Nge . mahaaraaja shrii aashrama se na jaane kahaa.N chale gaye . ve kaba gaye aura kaise gaye - yaha ko{}ii nahiiM jaanataa . vaataa - varaNa gambhiira ho uThaa \, kyoMki parasoM hii abhishheka hone ko hai . vaha dina bahuta adhika prayatna va parishrama ke baada aayaa thaa . isa ghaTanaa se dharmika janataa meM kShobha vyaapta ho gayaa . kaaryakartaa{}oM ke mana meM naanaa prakaara ke tarka - vitarka uThane lage . kuchha dusare daNDii - mahaatmaa{}oM ke liye bhii antaraMga ruupa se prastaava uThane lage . kintu bhaarata - dharma - mahaamaNDala ke vayovR^iddha mahaatmaa shrii svaamii GYaanaanaMda jii mahaaraaja ne vidvaanoM ko dhairya se kaarya karane kaa paraamarsha diyaa aura kahaa ki \" dharma piiThoddhaara kaa yaha mahaan kaarya hai \; isa prakaara ke nispR^iha \, tyaagii aura suyogya mahaatmaa hii yaha bhaara sambhaala sakeMge . anya kisii kaa abhishheka kara bhii diyaa jaaya \, to usameM utanii yogyataa na hone se piiTha kii daivii - shakti kaa vikaasa nahiiM ho sakegaa . eka sau paiMsaTha varshoM se supta piiTha kii shakti ko jaagrata karanaa hai vaha satpaatra meM hii vikaasa ko praapta hogii . isa sambandha meM shiighrataa karanaa loka - kalyaaNa kii dR^ishhTi se uchita nahiiM pratiita hogaa . \" sarvatra taara patra aadi bhejakara adhiveshana anishchita samaya ke liye sthagita kara diyaa gayaa aura mahaaraaja shrii kii khoja hone lagii . / \(73\) kisii ko kahiiM pataa nahiiM lagaa . kintu bhaavii balavaana hotii hai . mahaaraaja shrii jahaa.N the \, vahiiM unake mana meM yaha bhaava uThane lagaa ki \" akhila bhaaratiiya sammelana honaa nishchit thaa \, duura - duura ke loga aanevaale the \, saba aa gaye hoMge aura kisii na kisii ko piiTha para baiThaa hii diyaa gayaa hogaa .\" isa prakaara socha - vichaara kara nishchita hokara lagabhaga 21 dina pashchaat vicharate huye raatri meM kaashii pahu.Nche . kaashii ke vidvaan satarka aura utsuka the hii . turanta kaanokaana khabara phaila ga{}ii ki mahaaraaja shrii aa gaye . eka ghaNTaa ke andara hii 11 baje raatri meM vishishhTa vidvaanoM kaa dala aashrama meM pahu.Nchaa . karavaddha hokara saba ne praarthanaa kii \, \" bhagavan \, hama saba logoM ke parama shraddheya praataH smaraNiiya bhagavaan aadi shaMkaraachaarya dvaaraa sthaapita uttara bhaarata kaa dharmapiiTha jyotirmaTha bahuta samaya se uchchhinna evaM aachaaryahiina hai . hama loga dharmaguru ke binaa anaatha se ho rahe haiM . isakaa punaruddhaara aapake dvaaraa hii ho sakataa hai . saadhaaraNa vyakti se isa gurutama kaarya kaa honaa asambhava hai . aapa janma aura karma \, tyaaga aura tapa ke dvaaraa baalyaavasthaa se hii vishishhTa saadhusamaaja meM evaM samasta raajaa tathaa prajaa meM shaMkaraachaaryavat hii sammaanita haiM . aadi guru shaMkaraachaarya ke prati aapa kii shraddhaa bhii hai hii \, kyoMki aapa usii aachaarya - parmparaa ke daNDii - svaamii haiM . isaliye aba hamaarii praarthanaa avashya sviikaara ho .\" paMDitoM kii isa praarthanaa para shriicharaNa mauna raha gaye . \" maunaM sammati lakShaNam \" maanakara yathaashiighra akhila - bhaaratiiya - sanaatana dharma - mahaa - sammelana adhiveshana kaa aayojana hu{}aa . abhishheka kii puurNa taiyaariyaa.N to pahile se thiiM hii \; \" shubhasya shiighram \" / \(74\) saba ko ishhTa thaa . shrii bhaarata - dharma - mahaamaNDala ke yaGYamaNDapa meM sahasra chaNDii mahaayaGYa ho rahaa thaa . kuchha maniishhiyoM kii sammati hu{}ii ki bhagavatii kii araadhanaa ke biicha mahaayaGYa maNDapa meM aachaarya kaa abhishheka kiyaa jaaya . kiMtu suyogya vidvaanoM ne kahaa \, \" unakaa to hamaloga eka prakaara se balaat abhishheka kara rahe haiM . unheM yaha pada sviikaara karane kii tanika bhii ichchhaa nahiiM hai . abhishheka karaane ke liye ve kahiiM jaaya.Nge \, aisii aashaa nahiiM hai . yadi ve isake liye laalaayita hote taba to jahaa.N hama loga chaahate \, chale aate . kintu abhishheka ke naama se eka baara bhaaga hii chuke haiM \, yaha saba ko vidita hii hai . isaliye abhishheka ke vidhaana kii puurti to jahaa.N ve haiM \, vahiiM chalakara kara denii chaahiye . phira abhishheka ke baada unheM aachaaryoMchita gaurava ke saatha saarvajanika sabhaa meM \( akhila - bhaaratiiya - sanaatana - dharma - sammelana ke paNDaala meM \) aadara puurvaka laayaa jaaya aura vahiiM aachaaryatvena puujana kiyaa jaaya aura piiThoddhaara kii ghoshhaNaa kii jaaya \" duura - darshii vidvaanoM ke isa vichaara ko sabane sviikaara kiyaa aura tadanusaara kaaryakrama banaa . akhila - bhaaratiiya - sanaatana - dharma - sammelana meM aaye huye vibhinna praantoM ke vidvaan tathaa vibhinna dharmika saMsthaa{}oM ke gaNyamaanya pratinidhijana kaashii - nivaasii vidvanmaNDalii ke sahita abhishhekopayogii samasta saamagrii liye huye praataHkaala hii shrii charaNa ke aashrama \" brahmanivaasa \, siddhigiribaaga \" meM aa gaye . smaraNa rahe ki shaMkaraachaarya ke pada para aasiina hone ke pahile hii san 1936 ii0 meM mahaaraaja shrii ne apane puujya shrii gurudeva kii puNya / \(75\) smR^iti meM \" shrii brahmyavidyaa - niketana \" tathaa shrii brahmaanandeshvara mahaadeva jii \" kaa maMDira chhoTii gaibii \, vaaraaNasii meM nirmita karavaayaa thaa . isa aashrama aura mandira aadi ke suchaaru ruupa se saMchaalana ke nimitta \" shrii brahma nivaasa \" ke naama se eka ba.Daa aashrama \" siddhi giri baaga \,\" vaaraaNasii meM banavaayaa thaa aura bahaaduragaMja \, prayaaga ke do anya bhavana bhii isase saMbaddha kara diye ga{}e the aura isa sampatti kii rakShaa va dekharekha ke liye aapane eka TrasTa \" shrii 1008 svaamii kR^ishhNaananda sarasvatii trasTa \" bhii sthaapita kiyaa thaa \, jisakaa ullekha mahaaraaja shrii ne apanii antima vasiiyata meM kiyaa hai . bhaarata - dharma - mahaamaNDala ke saMsthaapaka vayovR^iddha puujya svaamii GYaanaananda jii mahaaraaja bhii apane chira - abhilashhita piiThoddhaara kaarya ko apane samakSha susampanna karaane kii ichchhaa se siddhigiribaaga meM padhaare . uttaraamnaaya dharma piiThoddhaara ke mahaa saMkalpa se shriicharaNa kaa shhoDashopachaara puujaa hokara lagabhaga 10 baje abhishheka - kR^itya puurNa hu{}aa . aparaahna meM mahaaraaja shrii kii savaarii ba.De samaaroha ke saatha Thiika samaya para adhiveshana ke paaNDaala meM laa{}ii . jagad.hguru bhagavaan shaMkaraachaarya kii gambhiira jayadhvani se dashoM dishaayeM guu.Nja uThiiM . vaidika vidvaanoM ke chaaroM vedoM kii mantradhvani se gaganamaNDala pratidhvanita ho uThaa . kaashii ke vishishhTa vaidika karmakaaMDii vidvaanoM dvaaraa abhishhechana kR^itya sampaadita hote hii \, mahaaraajaadhiraaja shrii darabhaMgaa naresha ne uttara bhaarata ke dharmaachaarya shrii jyotishhpiiThaadhiishvara jagad.hguru bhagavaan shaMkaraachaarya ke mahaabhishhechana evaM dharmapiiThaadhirohaNa kii ghoshhaNaa kii . bhagavaan shaMkaraachaarya kii baarambaara jayadhvani / \(76\) karatii hu{}ii sampuurNa janataa ne shrii jagad.hguru shaMkaraachaarya mahaaraaja kaa abhivaadana kiyaa . isa prakaara i65 varshhoM se rikta uttaraamnaaya ke dharma siMhaasana para chaitra shukla 4 \, vikrama samvat 1998 \, tadanusaara 1 apraila 1941 ii0 ko mahaaraaja shrii kaa ati suyogya dharmaachaarya bhagavatpuujyapaada ananta shrii vibhushhita jagad.hguru bhagavaan shaMkaraachaarya jii mahaaraaja kaa padaarpaNa hu{}aa . desha - videsha meM sarvatra patra - patrikaa{}oM dvaaraa jyotishhpiiThoddhaara kaa samaachaara phaila gayaa . chaaroM ora sanaatana dharma - saMsthaa{}oM ne piiThoddhaara ke upalakSha meM utsava manaaye aura aachaarya - charaNoM meM abhinandana aadi bhejate huye apane kartavyapaalana tathaa aachaaryaaGYapaalana kaa vachana diyaa . uttara bhaarata meM svabhaavataH dharmika jaagrati kii apuurva lahara dikhaa{}ii pa.Dane lagii aura chaaroM ora se aachaarya - charaNa kaa aahvaana hone lagaa . isa samaya \, aachaarya shrii ke sammukha piiThoddhaara ke naate mukhya do kaarya the \:- \(1\) piiThasthaana meM maTha \, mandira kaa nava nirmaaNa karanaa \, \(2\) uttara bhaarata meM dharma - prachaara karake janataa ko vaidika patha para laate huye piiTha kii maryaadaa va aadarshapuurNa gaurava ko punaH sthaapita karanaa . ina dono kaaroM ko aapako eka saatha praarambha karanaa thaa . kaashii ke vidvanmaNDala ke kuchha logoM ne mahaaraaja shrii se praarthanaa kii ki piiThoddhaara hone ke liye samasta kaarya suchaaru ruupa se karane haiM aura usake liye dravya kii nitaanta aavashyakataa hai . ata{}eva bamba{}ii \, kalakattaa aadi sampanna nagaroM meM dharma - prachaara / \(77\) ke li{}e kuchha aise kaaryakrama banaaye jaaya.N \, jisase dhaarmika jaagrati ho aura piiThoddhaara ke liye dravya bhii saMchaya ho . mahaaraaja shrii ne una vidvaanoM ko isa prakaara uttara diyaa - \" dharma - siMhaasana para aba to aapa logoM ne hameM baiThaa hii diyaa hai aura tatsambandhii sabhii kaaryabhaara bhii sauMpa diyaa hai . isaliye aba aapa loga nishchinta baiTheM . jyotishhpiiThoddhaara kaa uttara - daayitva aba hamaare uupara hai aura vaha ho jaayagaa .\" usake baada sarva prathama aapane dakShiNa kii yaatraa kii . do - chaara dina kaTanii meM rahakara jabalapura padhaare . baladeva baaga meM aapane nivaasa kiyaa . shraddhaalu bhaktoM kaa taa.Ntaa laga gayaa . adhikaadhika loga samparka meM aane lage . apaara jana - samuuha darshana ke liye dau.Da pa.Daa . nitya prati upadesha hone lage . isa samaya madhya pradesha praanta \, jilaa khaMDavaa \, bu.Dhaanapura meM mahaarudra yaaga hu{}aa . aapakaa aavaahana hu{}aa . vahaa.N gaye . usa praanta meM yaha eka aitihaasika anushhThaana evaM dhaarmika samaaroha thaa . laakhoM kii saMkhyaa meM janataa ekatra hu{}ii . bahuta ba.Daa aayojana hu{}aa . mahaaraaja shrii ne isa samaaroha kii adhyakShataa kii . darshanaarthii itanii adhika saMkhyaa meM ekatra huye ki aapakaa darshana logoM ko durlabha hone lagaa . darshana sulabha banaane ke liye tiina takhta eka duusare ke uupara rakhe ga{}e . usa para aapakaa aasana lagaayaa gayaa . isa macha para se aapake sadupadesha huye aura janataa kR^ita - kR^itya hu{}ii . / \(78\) aaThavaa.N adhyaaya dharma - prachaara isa prakaara dhaarmika yaatraa meM bhramaNa karate huye aapa phira jabalapura aaye aura kuchha dinoM taka vahaa.N nivaasa kiyaa . jabalapura pravaasa ke pashchaat shiighra hii janavarii 1942 \, samvat 1998 kaa loka - prasiddha prayaaga kaa mahaan kumbha parva aa gayaa . sampuurNa bhaaratavarshha ke yogii \, yatii \, santa \, mahanta \, raajaa \, mahaaraajaa \, maNDaleshvara evaM samasta dharmaparaayaNa vidvaan aura prajaavarga tathaa unake vibhinna sampradaaya aura saMsthaayeM dashanaama saMnyaasiyoM ke akhaa.De aadi vahaa.N upasthita the . kumbha ke aitihaasika evaM dhaarmika mahaan parva ke avasara para sampuurNa bhaaratavarshha ke saadhu - samaaja tathaa dhaarmika janataa kaa netR^itva karane ke liye aapa bhii prayaaga padhaare . aachaarya - charaNoM ke darshana karane tathaa abhinandana aadi karane ke liye upasthita saadhu samaaja ke agragaNya tathaa dashanaamii saMnyaasiyoM ke akhaa.DoM ke mahaMta aapake sthaana para aaye aura unhoMne praarthanaa kii \, \" prabho \, hama aapakii senaa haiM . yogya aaGYaa pradaana kii jaaya \, hamaarii sevaa sviikaara kii jaaya .\" uttara meM shrii bhagavaan shaMkaraachaarya jii ne aadesha diyaa \, \" aapa loga apane apane gurupadishhTa vidhaanoM ke anusaara yogasaadhana tathaa ishhTa kii siddhi meM lage raheM \, tyaaga aura tapa ke dvaaraa shakti ko ba.DhaaveM \, anushaasana evaM saMgaThana kaa dR^i.Dhataapuurvaka dhyaana rakheM \, samaya para uchita aadesha diyaa jaayagaa . isameM sandeha nahiiM ki / \(79\) aapa loga jagad.hguru shaMkaraachaarya kii dharmapiiTha kii adhyaatmashakti sampanna vijayinii senaa haiM . apane uttaraamnaaya ke jyotirmaTha kii maana - maryaadaa kaa dhyaana aapa logoM ko sadaiva rakhanaa chaahiye .\" tadanMtara aaye huye sabhii maMDaleshvara va saadhu samaaja dvaaraa aayojita aapakii abhuutapuurva shobhaayaatraa nikaalii ga{}ii . sampuurNa bhaarata ke mahaMta \, maNDaleshvaroM tathaa dhaarmika raajaa - prajaa dvaaraa aapakaa yahaa.N sarvaatmanaa svaagata kiyaa gayaa aura triveNii tiirtha para parva kaa mahaasnaana sarvaprathama aapakaa hii hu{}aa . mahaaraaja shrii ne jyotirmaTha ke punaruddhaara ke liye hii isa kaaryabhaara ko sambhaalaa thaa . isaliye jagad.hguru shaMkaraachaarya pada para hote hu{}e bhii aapake atiitakaaliina tyaaga aura vairaagya - vR^ittii meM ko{}ii antara nahiiM aayaa . aapakii kaThora aaGYaa thii \, \" isa dharma - siMhaasana ke aage dhana kaa cha.Dhaavaa nahiiM \, mana kaa cha.Dhaavaa honaa chaahiye aura apane priya doshhoM ko \, jinheM aapa chhipaaye rakhate haiM aura kabhii chho.Danaa nahiiM chaahate \, unhiiM ko \, yahaa.N cha.Dhaa{}iye . isii se aapa logoM kaa kalyaaNa hogaa . mana ko jaba aapa dharma ke liye arpaNa kara deMge \, phira aapa logoM kaa pavitra jiivana parama shaanti kii ora agasara hotaa jaayagaa .\" mahaaraaja shrii ke darshana aba jana saadhaaraNa ko sulabhataa se praapta hone lage . aisaa dekhakara eka virakta mahaatmaa ne kahaa \, \" bhagavan \, yadi hama loga jaanate ki ye darshana itane saste ho jaaya.Nge to kuchha dina aura ruka jaate \, jaMgaloM meM inakii khoja meM anushhThaana karate huye maare - maare na bhaTakate .\" kitanaa rahasya hai virakta ke ina shabdoM meM . usii se spashhTa hotaa hai ki kitanaa durgama \, dushhpraapya aura puurNa jiivana rahaa hai ghanaghora jaMgaloM meM / \(80\) aapakaa . apane tyaagamaya ekaakii jiivana kii jhaa.Nkii kabhii - kabhii mahaaraaja shrii svayaM hii bhaktoM ke saamane bataane lagate - ve kahaa karate \, \" kauna jaanataa thaa ki eka dina dharma siMhaasanaaruu.Dha hone kii aavashyakataa pa.Degii aura apanaa svachchhaMda jiivana bandhana meM ba.Ndha jaayagaa \?\" usa samaya eka geru{}aa achalaa hotaa \, usii kii kabhii sira para paga.Dii ba.Ndhii hotii aura vahii kabhii kaTi meM lipaTaa hu{}aa hotaa . eka chhoTe se chaurasa patthara ko tavaa banaakara aaTaa guu.Ntha kara jaba usa para roTii kii seMkaa{}ii karate aura vaha patthara aaga kii garmii se chaTaachaTa kii aavaaJeM karane lagataa to hR^idaya apane svachchhaMda jiivana kii hilakoroM meM aananda manaane lagataa . isa prakaara kii dashaa dekha kara ko{}ii kahataa ki paramahaMsa hai aura ko{}ii avadhuuta samajhataa . parantu nahiiM \, vaha to jiivanmukti ke saakShaat svaruupa the aura aMtaratama meM jiivanmukti kaa apaara aananda le rahe the . prayaaga kumbha ke baada mahaaraaja shrii kaashii padhaare . kuchha dinoM taka vishraama kiyaa . dharma - prachaara - yaatraa ke nimitta phira prasthaana kiyaa . duusarii baara jabalapura kii yaatraa hu{}ii aura usii puraane sthaana \, baladeva baaga meM nivaasa kiyaa . bhaktoM ne jabalapura hii chaatrumaasya - vrata karane kii praarthanaa kii . aapane jabalapura meM do chaaturmaasya - vrata lagaataara kiye -- eka raina baseraa \" gola baajaara meM aura duusaraa \" seTha raadhaakR^ishhNa kii koThii \" gaMjiipuraa meM . isii kaalaavadhi meM shaMkara digvijaya ke anusaara aachaaryochit piiTha kii saamagrii svarNa - rajata siMhaasana \, paalakii \, chamara \, chhatra \, daNDa aadi nirmita huye . jyotishhpiiTha - bhavana - nirmaaNa - kaarya bhii isii samaya hu{}aa . / \(81\) piiTha ko uchchhinna huye adhika samaya vyatiita ho jaane ke kaaraNa uttaraakhaMDa - sthita bhagavaan aadi shaMkaraachaarya kii liilaa - bhuumi jo lagabhaga 4 biighaa thii \, kuchha to gavarnameNTa ke adhikaara meM chalii ga{}ii thii aura kuchha vahaa.N ke kR^ishhaka loga apane adhikaara meM kara liye the . isa prakaara se chhinna - bhinna hu{}ii jyotishhpiiTha bhuumi ko bhaarata - dharma - mahaamaMDala ne apane athaka prayaasa se aura ke DipTii_kamishnara sara_jemsa_kle kii sahaayataa se praapta kara vahaa.N lii thii aura abhishheka ho jaane ke baada usake uddhaara ke nimitta mahaaraaja shrii ko arpaNa kara diyaa thaa . mahaaraaja shrii ne isii samaya meM apane suyogya shishhyoM dvaaraa ukta bhuumi meM pahale sthaaniiya vidheshha chihnoM dvaaraa piiThasthaana nishchit karaayaa taba jyotishhpiiTha - bhavana - nirmaaNa - kaarya praarambha kiyaa . una dinoM sugamataa evaM shiighrataa se saamagrii athavaa dhana bhejane kii suvidhaa Daaka ke atirikta anya nahiiM thii . ata{}eva sabhii aavashyaka saamagrii jo parvatiiya pradesha meM upalabdha nahiiM ho sakatii thii jaise raMga \, kiile \, chaTakhanii aadi - aadi \, posTa paarasala dvaaraa aura hajaaroM rupaye posTala biimaa dvaaraa saaptaahika jyotirmaTha ko bhejavaaye aura nishchita sthaana para sundara do - maMjilaa piiThabhavana nirmaaNa karaayaa . isake saamane hii kuchha duurii para shrii puurNaagiri devii kaa mandira \, jisakaa nirmaaNa svargiiya darabhaMgaa - naresha \, hija_haa{}iinesa \, mahaaraajaa raameshvara siMha ne aarambha karaayaa thaa \, kintu adhuuraa hii raha gayaa thaa \, use puurNa karaayaa aura devii jii kii pratimaa kii pratishhThaa kii . yaha bhavana jyotishhpiiTha - bhavana ke naama se prasiddha hu{}aa . yaha atyaMta ramaNiika aura vishaala hai . shrii badariinaaraayaNa jaanevaale maarga para sthita hai . isameM 30 kamare haiM aura saika.DoM / \(82\) vyakti eka saatha nivaasa kara sakate haiM . dharma prachaaraartha bhramaNa ho rahaa thaa . vibhinna praantoM meM jaa - jaakara janataa ko apane darshana va upadeshoM se aakR^ishhTa kara rahe the . itanii shiighrataa se jyotishhpiiTha kii sarvopari pratishhThaa ba.Dhii ki do tiina varshha meM hii samasta uttara bhaarata kii dhaarmika janataa ko apane dharmapiiTha para abhimaana hone lagaa aura apane dharmaachaarya shrii jyotishhpiiThaadhiishvara mahaaraaja kii aadarsha vyavasthaa se dhaarmika samaaja gauravaanvita ho uThaa . sarvopari pratishhThaa meM shiighrataa se prachaara hone meM kuchha vidheshha kaaraNa nimnalikhita the - \(1\) shrii charaNa ke vyaktitva meM \, jo vilakShaNa shaaMti puurNa tejomayii aabhaa thii \, use jo eka baara darshana kara letaa thaa vaha baara - baara darshana karanaa chaahataa aura pratyeka darshanaarthii darshana ho jaane ke uparaanta aisaa prabhaavita hotaa aura aisaa anubhava karataa ki mahaaraaja shrii usase adhika kisii se prema nahiiM karate . \(2\) mahaaraaja shrii ke mukha se nikale huye shabdoM meM eka visheshha aakarshhaNa thaa . aapake upadeshoM meM saralataa \, sarasataa \, aura vishhaya maarmikataa thii \, jo anyatra nahiiM paa{}ii jaatii . isake atirikta aapake antaryaamitva kii kuchha aisii vichitra vyavasthaa thii ki aapake upadeshoM meM samiipa meM baiThe huye shrotaa{}oM kii shaMkaa{}oM kaa samaadhaana binaa puuchhe hii ho jaataa thaa . aapake upadesha apane anubhavoM kii achala aadhaara - shilaa para pratishhThata hone ke kaaraNa atyanta prabhaavashaalii hote the . \(3\) aapake vyaktitva meM jo pratyakSha mahaanataa thii vaha / \(83\) to thii hii \, aapakii anupasthiti meM bhii aapakii vilakShaNa siddhiyoM kaa parichaya janataa ko milataa rahataa thaa . aapake jisa bhakta ne jaba bhii apane aapattikaala meM aapakaa smaraNa kiyaa \, usii samaya usakii aapatti haTa ga{}ii . saika.DoM shraddhaalu bhakta nitya hii apanii - apanii aapattiyoM kaa niraakaraNa karane ke pashchaat usii kii kathaa kahaa karate the . ba.De - ba.De naastika aastika bana gaye . jo kabhii kisii devii - devataa ko praNaama taka nahiiM karate the aura iishvara kii maanyataa ko DhoMga samajhate the \, ve bhii apane apane gharoM meM nitya saayaM - praataH shrii charaNa ke chitra kii aaratii utarane lage . \(4\) aapake puurNatayaa tyaagamaya vyavahaara kii niiti se janataa para ba.Daa prabhaava pa.Daa . aapakii niiti thii ki kabhii kisii se bheMTa - puujaa \, vidaa{}ii aadi sviikaara na kii jaaya . isa niiti kaa svashhTiikaraNa karanevaalii viGYapti kaa saa{}inaborDa aapake shivira meM tathaa piiThabhavana meM lagaa rahataa thaa \, jisameM likhaa thaa - \" bhagavatpuujyapaada anantashrii vibhuushhita \, jagad.hguru \, shaMkaraachaarya jyotishhpiiThaadhiishvara \, svaamii brahmaananda sarasvatii jii mahaaraaja ke darshana \, puujana \, diikShaa \, aadi meM dravya cha.Dhaane kaa nishhedha hai .\" isa niiti se janataa aashcharyachakita thii \, kyoMki sabane dekhaa ki inake saatha pachaasoM saika.DoM gR^ihastha \, virakta - mahaatmaa rahate haiM . sabake saatha dharma - prachaara yaatraa{}e.N bhii karate rahate haiM aura / \(84\) kabhii kisii se dravya sviikaara nahiiM karate . isakii vyavasthaa kisa prakaara hotii hai . isa vichaara se logoM kii buddhi kiMkartavyavimuu.Dha ho jaatii aura unheM mahaaraaja shrii kii yogajanya evaM tapojanya siddhiyoM para vishvaasa karanaa pa.Dhataa thaa . isii se prabhaavita hokara vidvaanoM ne mahaaraaja shrii ke naama ke aage \" ananta shriivibhuushhita \" likhanaa praarambha kara diyaa . aachaarya - paramparaa kii virudaavalii meM yaha \" anantashrii vibhuushhita \" pada sarva prathama puujyapaada mahaaraaja shrii ke liye hii prayoga meM laayaa gayaa . madhyabhaarata ke vibhinna nagaroM meM bhramaNa karake shataabdiyoM se shaMkaraachaarya jii kii sushhupta bhaavanaa ko punaH jaagrata kiyaa . phalataH shaMkaraachaarya ke jayaghoshha se sampuurNa madhyabhaarata guu.Nja uThaa . kuchha samaya jabalapura meM nivaasa karake aapa punaH prayaaga padhaare . prayaaga kii janataa ne atyaMta harshha evaM utsaaha ke saatha aapakaa abhuutapuurva svaagata kiyaa . eka vR^ihat shobhaayaatraa nikaalii ga{}ii \, jisameM prayaaga ke pramukha dhanii - maanii seTha saahuukaara \, paMDita \, vidvanmanDala tathaa raajya karmachaarii \, padaadhikaarii varga sammilita hu{}aa . sthaana sthaana para phaaTaka sajaaye gaye . muhalle muhalle ke pramukha dhanii - maanii bhaktoM ne shobhaayaatraa roka roka para aaratii utaarii aura puujana kiyaa . apuurva dR^ishya upasthita ho gayaa . aapakii yaha shobhaayaatraa prayaaga ke mukhya mukhya sa.DakoM se hotii hu{}ii chauka evaM ghaMTaaghara paara karatii hu{}ii purushhottamadaasa paarka meM sabhaa ke ruupa meM pariNata ho ga{}ii . yahaa.N mahaaraaja shrii ne apane upadeshaamR^ita se logoM ko kR^itaartha kiyaa aura chaa.Nda presa ke vishaala bhavana meM \, jahaaM kuchha dina prayaaga meM vishraama lenaa thaa \, aa gaye . / \(85\) uttara bhaarata ke dharmaguru kaa kaarya - bhaara grahaNa karane ke anantara aapa dharma piiTha kii maryaadaa - vR^iddhi meM saMlagna hu{}e . apane gurudeva ko isa prakaara kaarya paraayaNa dekha kara \, aapakaa sabhii shishhyavarga \, tyaagii - mahaatmaa{}oM \, vidvaanoM se bhii na rahaa gayaa aura dharma - prachaara hii apanaa dhyeya banaakara shrii mahaaraaja jii ke kaarya meM puurNa sahayoga kiyaa . baMgaala \, vihaara \, uttara pradesha \, raajapuutaanaa \, paMjaaba evaM kaashmiira meM sanaatana - dharma kii dhvajaa phaharaane lagii . mahaaraaja shrii ke dharma prachaara kii ichchhaa maatra se sampuurNa uttara bhaarata meM vishishhTa paMDitagaNa \, mahaatmaagaNa evaM samasta santa \, mahanta kaaryakrama banaane lage . hinduu samaaja kaa eka sthaayii dharma - saMgha bana gayaa . idhara saMsaara ke loga anubhava kara rahe the ki yaha samaya raajaa - prajaa \, chara - achara aadi sabhii ke liye mahaan saMkaTa kaa hai . bhuumi ke kisii bhaaga meM shaanti va sukha nahiiM hai . bhuukampa \, akaala \, taraha taraha kii mahaamaarii vyaadhiyaa.N tathaa vishva - byaapii pralayakaarii mahaayuddha \, raashhTra - viplava aadi se sabhii chintita aura vyagra haiM . aise avasara para bhautika bala para vishvaasa rakhane vaale raashhTra yuddha dvaaraa shaanti sthaapana kaa upaaya kara rahe haiM . vishva kii yaha dayaniiya dashaa dekha kara dharma piiTha kii daivii - shakti jaagrata hu{}ii \, preraNaa hu{}ii aura phalasvaruupa saMsaara kii rakShaa ke liye aashutoshha bhagavaan shaMkara aura putra - vatsalaa karuNaamayii paraambaa durgaa kii saamuuhika ruupa se aaraadhanaa{}oM ke vR^ihata aayojana sthaana para hone lage . dillii ke puNya - salilaa - yamunaa - taTa para bhagavaan shaMkara kii saba se ba.Dii daivii araabhanaa \" shatamukha koTi homaatmaka / \(86\) mahaayaGYa \" kaa aayojana hu{}aa . mahaaraaja shrii kii saMrakShataa ke ke liye praarthanaa hu{}ii . aachaarya shrii tathaa dharma piiTha kaa sahayoga thaa hii . puujyapaada jyotishhpiiThaadhiishvara aachaarya shrii ne saMrakShataa pradaana kii . mahaaraaja shrii dillii padhaare . aapake dillii pahu.Nchate hii mahaan utsaaha aura aananda phaila gayaa . svaagata meM aaye huye logoM dvaaraa dillii sTeshana kaa pleTaphaarma itanaa bhara gayaa ki tila dharane ko bhii sthaana nahiiM rahaa . bhii.Da ke kaaraNa mahaaraaja shrii ko gaa.Dii se utara kara pleTaphaarma se ho kara vaahara jaane meM itanii adhika kaThinaaMii hu{}ii ki baahara taka pahu.Nchane maatra meM De.Dha ghaNTe laga gaye . sTeshana se hii shobhaayaatraa praarambha hu{}ii . usake bhavya dR^ishya evaM vishaalataa ke vishhaya meM kevala itanaa hii kahaa jaa sakataa hai ki samaachaara patroM ko yahii likhanaa pa.Daa ki aisii shobhaayaatraa dillii meM aura kabhii nahiiM nikalii . chaaroM ora jana - samudra hii diikha pa.Dataa thaa . isa prakaara aapa dillii ke yaGYashivira meM pahuMche . mahaayaGYa ke saatha saatha akhila bhaaratiiya - dharma - saMgha kaa mahaadhiveshana \, gorakShaa - sammelana \, varNaashrama svaraajya saMgha kaa visheshhaadhiveshana aadi viraaT samaaroha mahaaraaja shrii kii hii adhyakShataa meM huye \, jinase samasta bhaarata meM dhaarmika jaagR^iti kii eka lahara phaila ga{}ii . isa samaya jo vaidika sarvashaakhaa sammelana hu{}aa vaha bhaarata ke dhaarmika itihaasa meM abhuutapuurva thaa . bhaarata kii raajadhaanii dilliiM meM isa prakaara mahaan dhaarmika samaaroha kaa netR^itva karake mahaaraaja shrii ne jyotishhpiiTha kii daivii prabhaa se samasta bhaarata meM dharma prakaasha phailaayaa . jisa samaya yamunaa taTa para uparyukta sammelana ho rahe the \, / \(87\) chaaroM aura jana samudra uma.Da rahaa thaa \, indra aadi devataa bhii sammilita hone ke liye utsuka ho uThe . apane dala - baadala sahita pahu.Ncha gaye . jaa.De ke dina the hii . ka.Dii ThaNDha pa.Dane lagii . ThaMDhii havaa ke jhokoM ne saare tambuu kanaatoM aura khemoM ko u.Daanaa hii praarambha kara diyaa . kaale kaale baadala ghira aaye . chhoTii - chhoTii buuMde pa.Dane lagiiM . aisaa maaluuma hone lagaa ki ghora vR^ishhTi tathaa ole patthara pa.Dane hii vaale haiM . baadaloM kii garaja bhayaanaka hotii ga{}ii . praataHkaala lagabhaga 7 baje kaa samaya thaa . mahaaraaja shrii apane shivira ke eka kheme se nikala kara duusare meM gaye . dekhaa - isa samaya indra ko kuchha baukhalaahaTa \? sii ho ga{}ii hai . tho.Dii dera meM apane kheme meM lauTa aaye . bola uThe \, \" isa samaya yadi paanii patthara pa.Degaa \, to logoM ko ba.Daa kashhTa hogaa \" phira chupa ho gaye aura apane kisii duusare kaarya meM laga gaye . yamunaa - taTa para isa mahaan yaGYa kaa jo vR^ihat aayojana ho rahaa hai \, jisameM jaa.De kii ThaMDha meM yamunaa jii kii baaluu para laakhoM kii saMkhyaa meM chhoTe - ba.De \, dhanii - maanii seTha - saahuukaara brahmachaarii saadhu - mahaatmaa tathaa strii - bachche dharmayaGYa meM sammilita hokara kashhTa uThaa rahe haiM \, una saba kii saMrakShataa kaa bhaara mahaaraaja shrii hii ke uupara to thaa . aise kaThina samaya meM vaha kyoM na rakShaa karate \? unhone jina uparyukta shabdoM kaa uchchaaraNa kiyaa thaa \, ve isiiliye ki ina sabhii bhaktoM kii rakShaa ho jaaya . mahaaraaja shrii ne ina shabdoM kaa uchchaaraNa 7 baje praataHkaala kiyaa thaa . usake eka ghaNTe baada aakaasha kaa dR^ishya badala gayaa . aakaasha nirmala ho gayaa . baadala jaane kahaaM chale gaye . vaayu saadhaaraNa / \(88\) ruupa se bahane lagii . dhuupa nikala aa{}ii . adhiveshana kaa kaarya suchaaru ruupa se \, jisa prakaara pratidina chalataa thaa \, usii prakaara chalataa rahaa . sabhii baadhaayeM akasmaat shaanta ho ga{}iiM aura dillii kaa ##'## shatamukha koTi homaatmaka mahaayaGYa ##'## nirvighna samaapta hu{}aa . dillii ke isa mahaan dhaarmika samaaroha ke pashchaat tiina mahiine ke bhiitara hii bhagavatii bhaagiirathii ke taTa para kaanapura ke kevala braahmaNa - maMDala ne dvitiiya ##'## shatamukha koTi homaatmaka mahaayaGYa ##'## kaa aayojana kiyaa . isameM bhii mahaaraaja shrii ne padhaara kara apanii daivii saMrakShataa pradaana kii . ba.De hii saatvika DhaMga se yaha dvitiiya ##'## shatamukha koTi homaatmaka mahaayaGYa ##'## sampanna hu{}aa . vishva shaaMti ke uddeshya se ina do ##'## shatamukha koTi homaatmaka mahaayaGYa \, ke dvaaraa uttara bhaarata meM yaGYayuga kii niiMva sudR^i.Dha hu{}ii . aapa kaanapura se prasthaana karake kuchha dina vishraama karane ke liye prayaaga aa gaye . taa. 27 ma{}ii \, 1944 ii0 ko mahaaraaja shrii ne prathama baara piiThayaatra ke liye prasthaana kiyaa . samaachaara milate hii haridvaara se badariinaatha dhaama taka janataa meM apuurva utsaaha chhaa gayaa aura ga.Dhavaala meM dhaarmika janataa ne sthaana sthaana para svaagata - samitiyoM kaa nirmaaNa kara liyaa . ta. 28 ma{}ii \, 1944 ii0 ko haridvaara meM padhaarate hii \, vahaa.N kii daNDii - saMnyaasii maNDalii \, niraMjanii akhaa.Daa \, nirvaaNii akhaa.Daa \; juunaa akhaa.Daa \, santa aashrama ke saadhu santa mahaatmaa \, karma viira mahanta shrii shaantaananda naatha jii \, svaamii shivadayaalu giri jii aadi saMnyaasiyoM ke samudaaya ne tathaa vidvat samiti \, gaMgaa sabhaa \, / \(89\) mahaaviira - dala \, agnidala \, varNashrama - svaraajya - saMgha aadi saMsthaa{}oM \, R^ishhikula aadi paaThashaalaa{}oM evaM myunisipala tathaa sarakaarii adhikaarii - varga aura karmachaariyoM ne jisa samaaroha ke saatha bhagavaan shaMkaraachaarya mahaaraaja kaa svaagata aura shobhaayaatraa kaa aayojana kiyaa vaha haridvaara ke itihaasa meM apuurva dR^ishya thaa . sabhii varga ne mahaaraaja shrii kaa shraddhaapuurvaka abhivaadana aura abhinandana kiyaa . shravaNanaatha - GYaana - mandira meM tathaa kushaavarta meM aapake upadesha huye . jisa samaya mahaaraaja shrii brahmakuNDa para padhaare aura apane brahmadaNDa se uttaraakhaNDa ke pradhaana tiirtha kaa sparsha kiyaa usa samaya bhagavatii bhaagiirathii kaa hR^idaya maano uchhala uThaa \, jinhone dekhaa unhoMne usakaa anubhava kiyaa . vaha dR^ishya varNanaatiita thaa . dharma ke jayaghoshha se aakaashamaMDala guuMja uThaa . laakhoM nara - naariyoM ne jagad.hguru kaa darshan praapta kara apanaa jiivana saphala kiyaa . taa. 1 juuna \, 1944 ii0 ko aachaarya shrii R^ishhiikesha padhaare . R^ishhiikesha mahaatmaa{}oM kii nagarii hai . vahaaM kii shobhaa - yaatraa aura svaagata meM daivii chamatkaara pratyakSha hu{}aa . madhyaahna kii ka.Dii dopaharii meM jaise jaise juluusa ba.Dhataa thaa \, aage aage megha chhaayaa karate chala rahe the . shataabdiyoM ke baada isa pradesha meM shaMkaraachaarya kaa darshana hu{}aa . sabhii santa - mahaatmaa isa prakaara dharma kii jaagR^iti dekhakara prasanna huye . isii prakaara devaprayaaga aura shriinagara meM mahaan samaaroha ke saatha aapakaa svaagata hu{}aa . shriinagara meM pau.Dii ke bhii gaNyamaanya purushha padhaare the . vahaa.N kii janataa kaa utsaaha dekhakara aura jyotirmaTha ke prati isa uddeshya kii shraddhaa bhakti - dekhakara mahaaraaja shrii ko bhii / \(90\) santoshha hu{}aa . tadanantara rudraprayaaga \, karNaprayaaga tathaa nanda prayaaga kaa svaagata grahaNa karate huye aapa chamolii \( laalasaaMgaa \) meM pahuMche . vahaaM kii janataa ne bhii aapakaa haardika svaagata satkaara kiyaa . isa prakaara mahaaraaja shrii taa . 9 juuna \, 1944 ii0 ko jyotirmaTha pahuMcha gaye . vahaaM kii janataa aapake svaagata ke liye atyanta utsuka thii hii \, ataH joshiimaTha se lagabhaga 1 miila prathama se yahaa.N kii janataa shrii aachaarya charaNa kaa svaagata kara eka shobhaayaatraa ke ruupa meM shrii mahaaraaja jii ko jyotirmaTha taka le ga{}ii . piiMTha bhavana meM pahu.Nchate hii aapane upasthita janataa tathaa uttara bhaarata kii samasta hinduu raajaa prajaa ko shubhaashiirvaada dete huye piiThabhavana meM padaarpaNa kiyaa . isa varshha 1944 ii0 meM aapane yahiiM chaaturmaasya vrata kiyaa . aashhaa.Dhii puurNimaa ko jagad.hguru shaMkaraachaarya mahaaraaja shrii kaa mahaan samaaroha ke saatha puujana hu{}aa . isa kaala meM sampuurNa parvatiiya pradesha meM visheshha dhaarmika jaagR^iti hu{}ii . aashvina shuklaashhTamii \( shaaradiiya navaraatra \) ko nava - nirmita bhavya mandira meM jise mahaaraaja shrii ne hii piiThabhavana nirmaaNa ke saatha saatha banavaayaa thaa \, shrii puurNagiri devii kii vishaala muurti kii pratishhThaa kara vahaaM eka saMskR^ita - vidyaalaya kii sthaapanaa kii . isake pashchaat mahaaraaja shrii ne dharma - prachaaraartha parvatiiya pradesha jyotirmaTha se prasthaana kiyaa . jyotirmaTha se aachaarya shrii bhaarata ke vidyaakendra bhagavaan vishvanaatha kii purii kaashii jii padhaare . isa samaya kaashii ke assii ghaaTa gaMgaa taTa para saata atirudra aura paa.Ncha mahaarudra mahaayaGYoM kaa eka saatha hii eka vishaala maNDapa meM aayojana kiyaa / \(91\) gayaa thaa . usii avasara para akhila - bhaaratiiya - dharma - saMgha kaa chaturtha vaarshhika mahaadhiveshana bhii hu{}aa . dillii ke vR^ihata samaaroha ke samaana kaashii ke isa dhaarmika samaaroha kaa netR^itva mahaaraaja shrii ne hii kiyaa . aapa kii saMrakShataa meM vR^ihata aayojana puurNa hu{}aa \, jisakaa dharmika prabhaava samasta desha para pa.Daa . vishvanaathapurii meM bhagavaan shaMkara kii vR^ihat upaasanaa ke baada aba vishva - kalyaaNaartha bhagavatii durgaa kii aaraadhanaa praarambha hu{}ii . bhagavatii kii saba se ba.Dii aaraadhanaa lakShachaNDii mahaayaGYa kaa aayojana prathama vaara lakhana{}uu meM hu{}aa . devii kii upaasanaa me vighna svaabhaavika haiM . kintu aachaarya shrii ke padaaparNa se samasta paristhiti anukuula ho ga{}ii . dvitiiya lakShachaNDii yaGYa udayapura raajya meM aura tR^itiiya bamba{}ii nagara meM sampanna hu{}e . aachaarya shrii bamba{}ii ke lakShachaNDii mahaayaGYa me padhaare . vahaaM akhila - bhaaratiiya dharmasaMgha ke vaarshhika mahaadhiveshana kaa netR^itva kiyaa aura apane tejomaya aabhaapuurNa vyaktitva evaM tyaagapuurNa vyavahaaroM aura maarmika upadeshoM dvaaraa dakShiNa pashchima bhaarata me uttaraamnaaya ke dharmaacharya ke svaruupa kaa sarvopari aadarsha sthaapita kiyaa . prayaaga ke sana 1942 ii0 ke kumbha se 1948 ii0 arddha kumbha taka bhaarata meM sarvatra ba.De - ba.De mahaayaGYa sampanna hu{}e . mahaaraaja shrii ke piiThaadhiishvara hone ke pashchaat samasta bhaarata meM eka apuurva dharma jaagrati ho ga{}ii aura jahaa.N tahaa.N sabhii ora sanaatana dharma kaa DaMkaa bajane lagaa . yaha saba mahaaraaja shrii ke vyakti tva kii mahaanataa thii . bamba{}ii ke lakShachaNDii mahaayaGYa kaa netR^itva karane ke pashchaat aapa madhyapraaMta me jabalapura ke paasa baMdhaa graama meM kuchha samaya / \(92\) vishraama karane ke liye aaga{}e . yahaa.N bhii aapakaa eka chaaturmaasya vrata hu{}aa aura chaaroM ora apane udeshaamR^ita se saba logoM ko kR^itaartha kiyaa . yahii se arddhakumbha ke avasara para prayaaga padhaare . isa samaya puujyapaada shaaradaa - piiThaadhiishvara svaamii abhinava sachchidaananda tiirtha jii mahaaraaja bhii prayaaga padhaare . parvasnaana ke li{}e donoM dharmachaaryo kii sammilita shobhaayaatraa kaa hR^ishpa parama manohara thaa . mahaaraaja shrii kii savaarii eka chaandii sone kii shivikaa para aage thii . usake baada duusarii chaandii - sone kii shivikaa para shaaradaapiiTha dhiishvara jii kii savaarii thii . isake baada nirvaaNii \, niraMjanii \, juunaa akhaa.DoM ke mahanta maMDale shvaro kii paMkti thii . dono dharmaachaaryoM kaa saatha saatha snaana hu{}aa aura saMsaara ne dekhaa kii dharmapiiTho ke aachaaryagaNa kitanii abhinna hR^idayataa ke saatha paraspara byavahaara rakhate haiM . arddhakumbha ke pashchaat bhii kuchha dina mahaaraaja shrii prayaaga me hii rahe aura usa varshha kaa chaaturmaasya vrata \, chaa.Nda presa eDamaa nsaTana roDa meM sampanna hu{}aa . tatpashchaat punaH dharma prachaara yaatraa praarambha kii . bhaktoM kii prarthanaa para sarva prathama iTaavaa padhaare . vahaa.N Daa. vishvambharanaatha meharotraa ke sthaana \" shrii jyotirdhama meM nivaasa kiyaa . dainika praataHdarshana diikShaa aadi evaM saayaM kaala upadesha kaa kaaryakrama chalataa rahaa . kuchha dina iTaavaa meM nivaasa karake shrii charaNa kachhalaaghaaTa eka yaGYa meM padhaare . yahaa.N para shrii shaMkaraachaarya mahaaraaja ke svaagata meM eka vR^ihat shobhaayaatra nikaalii ga{}ii aura janataa ne apane dharmaachaarya kaa bhavya svaagata kiyaa . pratidina saayaMkaala mahaaraaja shrii kaa upadeshaamR^ita paana karane ke liye janataa kii / \(93\) apaara bhii.Da hotii rahii . sarala subodha bhaashhaa meM dharma ke guu.Dha rahasyoM kaa pratipaadana suna kara janataa atyaMta laabhaanvita hotii rahii . kachhalaaghaata kaa yaGYa sampanna karake mahaaraaja shrii shuukarakShetra \( soroM \) padhaare . yahaa.N ke tiirtha - purohito evaM dhaarmika janataa ne apane dharmaachaarya ke svaagata me eka bhavpa shobhaayaatraa nikaalii . aMta meM sabhaa hu{}ii \, jisameM janataa tathaa vishishhTa saMsthaa{}oM dvaaraa abhinandana aadi bheMTa kiye gaye . kaasagaMja \( eTaa \) se kuchha vishishhTa vyaktiyoM ne aakara mahaaraaja jii se kaasagaMja padhaarane kii praarthanaa kii . bhaktoM kii visheshha aaturataa dekha kara shrii charaNa kaasagaMja padhaare . yahaa bhiiM bhavya shobhaayaatraa nikaalii ga{}ii aura sthaana sthaana para bhaktoM dvaaraa aaratii - puujana dvaaraa svaagata hu{}aa . yahaa.N aapakaa shivira eka bagiichaa meM rahaa \, jahaa.N praaptaHkaala se raatri 11-12 baje taka darshanaarthiyoM evaM jiGYaasu{}oM kaa taataa ba.Ndhaa rahataa . aagaraa ke vishishhTa vyaktiyoM dvaaraa ka{}ii baara kii ga{}ii praarthanaa para mahaaraaja shrii kaasagaMja se aagaraa padhaare . yahaa.N para kuchha dina aapakaa nivaasa ##'## bhadaavara haa{}usa ##'## aura kuchha dina ##'## hari parvata ##'## para rahaa . sadaa kii bhaati nitya darshana - diikShaa \, upadesha aadi kaa kaaryakrama chalataa rahaa . muraadaabaada ke vidvaanoM evaM janataa dvaaraa praarthanaa para aapa aagaraa se muraadaabaada padhaare . svaagata meM vishaala shobhaayaatraa nikaalii ga{}ii . sthaana sthaana para janataa ne apane dharmaachaarya kaa puujana aaratii dvaaraa svaagata kiyaa . dashanaarhiyoM kii / \(94\) apaara bhii.Da ba.Dhatii ga{}ii . sabhii maMtramugdha kii bhaa.Nti shrii shaMkaraachaarya kaa darshan paakara upadesha sunakara tR^ipta hote rahe . isa prakaara kramashaH dharma prachaara karate huye mahaaraaja shrii ne isa varshha griishhmaarambha meM jyotishhpiiTha kii duusarii yaatraa kii . parvatiiya janataa isa samaya vikaTa paristhiti meM dina vyatiita kara rahii thii . parvata meM bahuta kaala se varshhaa nahiiM hu{}ii thii aura aura janataa atyaMta dukhii thii . khetoM kii saarii phasala suukhakara samaapta ho rahii thii . varshhaa hone kii sambhaavanaa ho sakane kaa ko{}ii aabhaasa bhii nahiiM hotaa thaa . paraMtu jisa dina mahaaraaja shrii ne piiThabhavana meM pravesha kiyaa parvata kii choTiyoM para baadala dikhane lage . duusare dina baadaloM se saaraa aakaasha aachchhaadita ho gayaa aura varshhaa bhii hone lagii . chaara dina taka lagaataara varshhaa hotii rahii . parvata kii saarii janataa atyanta prasanna ho ga{}ii aura sabhii ke mukha se yahii shabda nikala pa.De ki mahaaraaja shrii ke prasaada se hii varshhaa hu{}ii hai . duura - duura se mahaaraaja shrii ke darshana ke li{}e loga dau.Da pa.De . darshana karate huye bhaavuka aura sarala bhaktoM ne kahaa \" mahaaraaja \, hamane sunaa hai ki aapake padhaarane se hii vashhaaM hu{}ii hai . yaha pratyakSha bhii hai \, kyoMki aapake aane ke puurva tiina maaha se yahaa.N vashhaaM nahiiM hu{}ii thii . saarii janataa meM haahaakaara macha gayaa thaa . varshhaa hone se hama saba prasanna haiM aura yaha saba aapake padaarpaNa kaa hii prabhaava haiM .\,##'## mahaaraaja shrii ne isa varshha 1949 ii0 kaa chaaturmaasya vrata yahiiM kiyaa aura apane dharmopadesha se parvatiiya janataa ko aanandita karate hu{}e vaidika dharma kii ora agrasara kiyaa . apanaa chaaturmaasya - vrata samaapta karake phira dharma - prachaara - yaatraa ke / \(95\) liye prasthaana kiyaa . prayaaga \, kaashii \, kalakattaa \, haridvaara \, deharaaduuna \, maMsuurii aadi sthaanoM meM bhramaNa karake sthaana sthaana para sanaatana dharma kii vijaya - pataakaa phaharaa{}ii . sabhii sthaanoM meM dhaarmika jaagR^iti hu{}ii . janataa meM apuurva utsaaha aura bhagatparaapaNataa meM anuuThii nishhThaa kaa vishishhTa viijaaropaNa hu{}aa . 1950 ii0 meM mahaaraaja shrii kaa nivaasa lakhanaa{}uu meM ho rahaa thaa . raajaa diliipapura \, shrii pashupati prataapa siMha usa samaya shriicharaNa ke darshanaartha vahaa.N gaye huye the . eka dina unhoMne mahaaraaja shrii se praarthanaa kii \, \" isa vichaara se ki prayaaga meM eka aashrama bana jaaya \, maiM alopiibaaga - sthita apanii koThii jyotirmaTha gaddii ko arpaNa karanaa chaahataa huu.N .\" mahaaraaja shrii ne unakii yaha praarthanaa asviikaara kara dii . kaaraNa yaha thaa ki aapakii yaha niiti thii ki kabhii kisii se ko{}ii bheMTa puujaa \, bidaa{}ii na lenaa aura jahaa.N jaate the apane shivira ke saamane ke yaha suuchanaapaTa Ta.Ngavaa dete the ki isa shivira meM ko{}ii bheMTa \, puujaa - dravya aadi nahiiM cha.Dhegaa . kintu raajaa saahaba ke baara - baara aagraha karane para mahaaraaja shrii ne kahaa \, \" yadi koThii kaa bayanaamaa hamaare naama kara do \, to hama le leMge .\" isa para vaha raajii ho gaye . isake baada mahaaraaja shrii ne raajaa diliipapura ke sekreTarii ko bulaayaa aura koThii kii kiimata puuchhii . sekraiTarii ne kahaa \, \" pichhale varshha yaha koThii bikaa{}uu thii . usa samaya raajaa saahaba ne usakii kiimata eka laakha rupaye maa.Ngii thii \, kintu khariidaara ne 65000 \) paiMsaTha hajaara rupaye lagaaye the . isase yaha koThii nahiiM bikii \". isake baada mahaaraaja shrii ne vichaara / \(96\) kiyaa ki hamaaraa to jisa khadaana se 65\,000 \) aayegaa usii se eka laakha bhii aa jaavegaa . isaliye usakii kiimata eka laakha hii kyoM na de dii jaaya . eka dina mahaaraaja shrii ne raajaa diliipapura ko bulaayaa aura unako eka laakha rupayaa koThii kii kiimata aura rajissTrii aadi ke kharcha ke liye rupaye diye aura kahaa ki koThii kaa bayanaamaa ilaahaabaada meM jaakara hamaare naama kara do . unhoMne mahaaraaja shrii se eka aadamii maa.Ngaa . mahaaraaja shrii ne unake saatha apanaa eka antaraMga sevaka kara diyaa . bayanaamaa ho gayaa aura koThii mahaaraaja shrii ke naama se baya ho ga{}ii . bayanaamaa ho jaane ke baada ilaahaabaada meM charchaa chalii ki mahaaraaja shrii ke paasa eka laakha rupayaa kahaa.N se aayaa . ve kisii se dravya lete nahiiM aura kahiiM se ko{}ii aamadanii bhii nahiiM hai . pahile to rajisTraara ne kahaa mere saamane rupayaa diyaa gayaa . unase puuchhaa - noTa kaise the . unhoMne kahaa jaise saadhaaraNa - taya hote haiM \, vaise hii the . loga ba.De aashcharya meM ho gaye . isake do mahiine baada mahaaraaja shrii svayaM ilaahaabaada aaye . logoM ne mahaaraaja se puuchhaa \, \" mahaaraaja shrii kisii se kuchha lete to haiM nahiiM aura ekaTaThaa eka laakha rupaye mahaaraaja jii ne de diyaa . isase logoM ko ba.Daa aashcharya hai ki yaha eka laakha rupaye kahaaM se aayaa .\" mahaaraaja shrii ne kahaa ki isa rupaye ke aane meM kisii manushhya kaa haatha nahiiM hai . jaba bahuta puuchhaa gayaa to mahaaraaja shrii ne kahaa \" mahaabhaarat ke samaya jaba draupadii kii chiira ba.Dhii thii to hajaaroM gaja ba.Dhe huye vastra kahaa.N / \(97\) se aaye \? duusarii baata yaha hai ki draupadii jaisii saa.Dii pahane pahane thii \, vaisaa hii kapa.Daa aayaa . kuchha laala \, kuchha haraa \, kuchha piilaa \, aisaa nahiiM hu{}aa . bhagavaan jaba dete haiM \, to puuraa dete haiM aura sachchii vastu dete haiM . jo kaama mahaabhaarata ke samaya meM ho sakataa thaa \, vaha aba bhii ho sakataa hai . bhagavaan sadaa eka rasa rahate haiM \, unameM ko{}ii aMtara nahiiM aataa .\" jisa samaya yaha koThii khariidii ga{}ii thii \, usakii sthiti jarjara thii . mahaaraaja shrii ne prayaaga meM ise jyotirmaTha kaa eka vishishhTa sthaana banaane ke liye usameM puurNatayaa sudhaara tathaa navanirmaaNa karaayaa . vaha eka vishaala aashrama bana gayaa \, jo aaja dina \" brahma - nivaasa \" ke naama se vikhyaata hai . usameM pachaasoM kamare haiM aura uupara niiche saika.DoM kii saMkhyaa meM saadhaka \, brahmachaarii \, saMnyaasii aadi nivaasa kara sakate haiM . -- / \(98\) navaa.N adhyaaya mahaan aadhyaatmika netR^ivva prayaaga meM lagabhaga eka mahiinaa nivaasa karane ke baada mahaaraaja jii kaashii hote hu{}e kalakattaa padhaare . isa samaya bhaaratiiya darshana - parishhad kii rajata - jayaMtii kalakattaa meM manaa{}ii jaa rahii thii . vishva ke aneka daanika ekatra huye the . mahaaraaja shrii ko usa jayaMtii - samaaroha meM adhyakSha - pada para aasiina karaayaa gayaa . sabhaapati ke pada se aapakaa upadesha hu{}aa . vishva ke uchchakoTi ke daarshanikoM ne jaba mahaaraaja shrii kaa upadesha sunaa \, to mugdha ho gaye . kuchha daarshanikoM kii jiGYaasaa hu{}ii ki mahaaraaja shrii se ekaanta meM milaa jaaya . duusare dina bhaarata ke sarvamaanya daarshanika - shiromaNi Daa. sarvapallii raadhaakR^ishhNan ko aage karake amerikaa ke prasiddha daarshanika Daa. kaa.Ngara aura Daa. shilpa raatri meM lagabhaga 10 baje shrii shaMkaraachaarya - shivira meM aaye . mahaaraaja shrii uupara kii chhata para viraaje the . ekaanta thaa . ko{}ii prakaasha nahiiM thaa . baahara chaa.Ndanii chhiTakii thii . guru ke saanidhya meM unakaa eka sevaka adhyaatmaraajya kii anantaanandaanubhuuti meM nimagna thaa . dvaarapaala ne aakara kahaa \" Daa. raadhaakR^ishhNan jii ke saatha iMgalaiMDa va amerikaa ke do daarshanika darshanaartha aaye haiM .\" aagantukoM kii suuchanaa dekara dvaarapaala kha.Daa thaa . lagabhaga eka minaTa baada mahaaraaja shrii ne kahaa \, \" yaha kauna samaya hai milane kaa \? ko{}ii / \(99\) samaya to diyaa nahiiM gayaa thaa .\" samiipastha sevaka ko aisaa lagaa ki mahaaraaja shrii kahate haiM \, \" kaha do nahiiM mileMge \,\" kyoMki aise samaya meM praayaH aisaa hii hotaa thaa . sevaka ne praarthanaa kii \, \" yadi mahaaraaja shriiM uchita samajheM \, to do - chaara minaTa de deM . dina meM ina logoM ko avakaasha na milataa hogaa .\" mahaaraaja shrii ne kahaa . \" achchhaa to livaa laa{}o .\" aage Daa. raadhaakr^ishhNan unake piichhe Daa. kaa.Ngara aura unake bagala meM Daa. shilpa the . saba loga eka ke baada eka praNaama karake saamane eka kaaliina para baiTha gaye . parichaya samaapta hone para Daa. raadhaakR^ishhNan ne mahaaraaja shrii se kahaa \, \" Daa. kaaMgara vedaanta ke sambandha meM kuchha sunanaa chaahate haiM . tatvadarshana ke liye ve mahaaraaja shrii kii sahaayataa chaahate haiM .\" mahaaraaja shrii ne kahaa - \" vedaanta pratipaadya tatva to svataH siddha padaartha hai . vaha svayaM prakaasha hai . usako prakaashita karane ke liye anya kisii prakaasha kii avashyakataa nahiiM .\" Daa. kaa.Ngara ne jiGYaasaa prakaTa kii \" vedashaastra meM jo tatvapraapti ke saadhana haiM \, ve vyartha to nahiiM kahe jaa sakate .\" mahaaraaja shrii ne kahaa \, \" saadhana jo haiM ve brahma ko prakaashita karane ke liye nahiiM haiM . unakaa taatparya kevala avidyaa kii nivR^itti meM hai . saadhana avidyaa kaa naasha karate haiM . brahma kaa prakaasha nahiiM . jo svataH prakaasha hai . usako dekhane ke liye kisii anya prakaasha kii aavashyakataa nahiiM . jaise suurya svataH prakaashamaana hai \, usako dekhane ke liye kisii anya prakaasha kii aavashyakataa nahiiM hai . suuryodaya ke pahile aruNa kaa udaya hotaa hai \, kintu aruNodaya kevala raatri ke aMdhakaara ko haTaataa / \(100\) hai . vaha suurya ko prakaashita nahiiM karataa . suurya to svayaM prakaasha ruupa hai . jitane saadhana hai ve saba avidya ko hii nivR^itta karate haiM . aatmaa kaa prakaasha nahiiM karate . aatmaa to svataH prakaasha ruupa aura sabakaa saakShi hai .\" saaragarbhita upadesha sunakara Daa. raadhaakR^ishhNan gad.hgada ho kara sahasaa bola pa.De - kitanii saralataa se kitane guu.Dha prashna ko mahaaraaja ne hala kara diyaa . isake baada shriicharaNa ko kashhTa dene ke liye kShamaa yaachanaa karate huye \, shishhTaachaarapuurNa bhaava se saba loga vidaa huye . kalakattaa meM lagabhaga eka mahiinaa vishraama karake mahaaraaja shrii paTanaa aa gaye . shrii shaMkaraachaarya - shivira \, aro.Daa bilDiMga meM bihaara ke raajyapaala shrii aNe mahodaya ne taa. 23 maarcha ko aakara puujyapaada shrii shaMkaraachaarya jii mahaaraaja kaa shhoDashopachaara puujana kiyaa aura lagabhaga 45 minaTa taka shaantachitta se upadeshaamR^ita kaa paana kiyaa . duusare dina bihaara ke maMtrigaNa mahaaraaja shrii ke darshanaartha shivira meM aaye . mahaaraaja shrii ne lagabhaga eka ghaNTaa taka unase baateM koM aura dharma tathaa niiti sambandhii mahatvapuurNa vishhayoM para upadesha diyaa aura kahaa \, \" paramaatmaa vyaapaka hai aura antaryaamii hai . sabhii ke bhale bure karmoM ko vaha jaanataa hai . alpaGYa manushhyoM kii dR^ishhTi to bachaa{}ii jaa sakatii hai \, parantu antaryaamii paramaatmaa se chhipaakara ko{}ii kaarya nahiiM kiyaa jaa sakataa .\" 26 maarcha \, 1951 ii0 ko paTanaa se havaa{}ii jahaaja dvaaraa / \(101\) prasthaana kara lackna{}uu ke amausii aD.hDe para utare . yahaa.N para lakhana{}uu va unnaava evaM kaanapura ke logoM ne bhavya svaagata kiyaa . yahaa.N se kaara dvaaraa mahaaraaja shrii kaanapura padhaare . jana - samudra uma.Da pa.Daa . sa.DakoM para apaara bhii.Da aura uupara makaanoM se mahilaa{}oM dvaaraa pushhpavR^ishhTi ne apuurva dR^ishya upasthita kara diyaa . phuulabaaga se viraaT shobhaayaatraa nikaalii ga{}ii . sampuurNa maarga jhaMDiyoM aura toraNoM se bhavya ruupa meM sajaayaa gayaa . vaalmiiki \, yaaGYavalkya \, paaraashara \, chaaNakya \, shaaNDilya aadi maharshhiyoM ke naama vaale phaaTaka dvaaraa sajaaye gaye . unase hokara jaatii hu{}ii shobhaayaatraa kaa dR^ishya kaanapura ke itihaasa meM eka naviina pR^ishhTha ho gayaa . maarga meM paga - paga para puujana kiyaa gayaa . aaratii utaarii ga{}ii . bhaktoM kii Tolii kii Tolii ne pushhpa - maalaayeM liye svaagata abhinandana kiyaa . biisoM bhaktoM bhakta ba.De = ba.De kaToroM meM kesariyaa chaMdana liye huye maarga meM sabako chandana lagaa rahe the . paadukaa{}oM para pushhpa maalaa{}oM kaa Dhera itanaa uu.Nchaa ho jaataa thaa ki ka{}ii baara pushhpa haTaaye gaye . isa prakaara mahaaraaja shrii kii shobhaayaatraa jayapuriyaa haa{}usa ke vistR^ita maidaana meM hii sabhaa ke ruupa meM pariNata ho ga{}ii . kaanapura kii janataa kii ora se shraddhaaMjali samarpita hone ke baada mahaaraaja shrii ne apane udepasha meM kahaa \, \" vaise hamaare liye svaagataabhinandana kii ko{}ii aavashyakataa nahiiM . kintu bhaaratiiya saMskR^iti ke anusaara guru kaa svaagata evaM shishhTaachaara bhii ho to Thiika hai \, use hama sviikaara karate haiM . kintu isase aage hamaaraa svaagata yaha hai ki aapa hameM apanaa kuchha samaya deM . kyoMki jaisaa devataa hotaa hai \, vaisaa hii usakaa puujana hotaa / \(102\) hai . jaisaa mehamaana ho \, vaisaa svaagata honaa chaahiye . hama himaalaya se utare haiM \, to hamaaraa svaagata bhii himaalaya jaisii ko{}ii ba.Dii chiija se honaa chaahiye . samaya hii saMsaara meM sabase ba.Dii muulyavaan vastu hai \, usii se hamaaraa svaagata karo . jo vastu aapako atyanta priya ho vahii arpaNa karo . hamane dekhaa hai ki sabase priya vastu manushhya ko durguNa hotaa hai . use chho.Dane ke liye manushhya taiyaara nahiiM hotaa . dhana kharcha karataa hai \, apamaana sahataa hai \, shariira kShiiNa hotaa hai to bhii usakii para vaaha nahiiM karataa . isaliye hameM apanaa parama priya durguNa arpaNa karo . vahii hamaarii sevaa puujaa hai . yahii bheMTa hama lete haiM . kaanapura meM thailiyaa.N bheMTa karane kii prathaa hai . para hama kaMka.Da - patthara rupayaa - paisaa kii thailii se saMtushhTa hone vaale nahiiM . hameM to janataa ke durguNoM kii thailiyaa.N chaahiye .\" isa prakaara pratidina shivira ke vistR^ita suramya udyaana meM 8 se 12 hajaara janataa ke samakSha saayaMkaaliina upadesha hote rahe . mahaaraaja shrii kaa nivaasa kaanapura meM De.Dha maasa rahaa . pratidina janataa ba.Dhatii hii ga{}ii . darshanaarthiyoM kaa taa.Ntaa lagaa hii rahataa . isa avadhi ke anantara shrii mahaaraaja kaa kaaryakrama prayaaga jaane kaa banaa . yaha samaachaara sunakara dhaarmika janataa adhika saMkhyaa meM ekatrita hu{}ii aura saayaMkaaliina bhaashhaNa ke pashchaat lagabhaga 50 hajaara janataa eka svara se praarthanaa karane lagii \" abhii mahaaraaja shrii kuchha samaya aura ThahareM aura agrima chaatumasyi - vrata kaanapura meM hii ho .\" kintu puurva nishchayaanusaara 13 ma{}ii \, 1951 ko mahaaraaja shrii kaara dvaaraa kaanapura se prayaaga padhaare . prayaaga kii janataa / \(103\) praataHkaala 8 baje se hii pratiikShaa meM kha.Dii thii . nagara se paa.Ncha miila aage ka{}ii pratishhThita naagarika apanii - apanii moTara meM svaagata karane ke liye pahile se hii upasthita the . brahmanivaasa aashrama \, prayaaga meM kaara se utarate hii shhoDashopachaara puujana h{}uaa aura janataa meM atyaMta harshha ullaasa kii baa.Dha aa ga{}ii . brahmanivaasa aashrama meM nitya praataHkaala 8.. se 10 baje taka darshanaarthayoM evaM diikShaarthiyoM kii bhii.Da lagii rahatii . kabhii - kabhii diikShaa meM atyadhika bhii.Da hone ke kaaraNa 9 va 9.. baje jaataa . saayaMakaala 8.. baje saamuuhika darshana va upadesha hote . agrima chaaturmasy - vrata ke liye sabhii praaMtoM se praarthanaayeM aane lagiiM . kalakattaa \, paTanaa \, lakhana{}uu \, naagapura \, bamba{}ii \, se visheshha anurodha hu{}aa . anta meM mahaaraaja shrii ne chaaturmaasya -vrata prayaaga meM hii karanaa nishchaya kiyaa . dhaarmika saMsthaa{}oM evaM dhaarmika janoM meM utsaaha kii apuurva lahara phaila ga{}ii . apane - apane DhaMga se sabhii loga gurupuurNimaa mahotsava ko vR^ihattara aura sundaratama banaane ke li{}e prayatnashiila ho uThe . gurupuurNimaa - mahotsava atyanta hasha evaM utsaaha ke saatha manaayaa gayaa . chaaturmaasya - vrata kaala meM dashhana \, puujana \, diikShaa \, upadesha aadi kaa krama puurvavat chalataa rahaa . guruvaara aura ravivaara ko saamuuhika upadesha aashrama ke vistR^ita praaMgaNa meM hote the . bhii.Da itanii adhika hotii thii ki sampuurNa praaMgaNa shrotaa{}oM se bhara jaataa thaa . upadesha ke samaya aashrama meM eka vishishhTa dhaarmika melaa laga jaataa thaa . kabhii - kabhii shrotaa{}oM ke atyadhika ekatra ho jaane para mahaaraaja shrii kaa siMhaasana aashrama ke phaaTaka ke uupara vaalii chhata para lagaanaa pa.Dataa thaa \, jisase janataa suchaaru ruupa se mahaaraaja shrii kaa darshana aura unake upadeshaamR^ita kaa paana kara sake . / \(104\) lakhana{}uu \, jabalapura \, suurata tathaa bamba{}ii padhaarane liye shrii charaNa ke paasa praarthanaayeM aane lagiiM . adhika praarthanaa{}oM kaa aanaa dekha kara prayaaga ke vidvaanoM ne praarthanaa kii ki varshha meM eka baara maagha maasa meM saba tiirtha tiirtharaaja prayaaga meM aakara nivaasa karate haiM . isa samaya yadi mahaaraaja shrii prayaaga chho.Da kara anyatra jaaya.Nge \, to sabhii tiirthoM kii avahelanaa hogii aura tiirtharaaja kaa apamaana hogaa . isa dR^ishhTi se isa varshha ke maagha meM avashya hii aapa apane darshana evaM upadesha se tiirtharaaja kii shobhaa ba.DhaaveM . praarthanaa sviikaara kara lii ga{}ii . kaaryakrama puurvavata chalataa rahaa . kintu maagha mele meM aaye huye kalpavaasiyoM kii prarthanaa para maagha bhara prati ravivaara va guruvaara ko sthaana para nitya upadesha hotaa rahaa . 23 pharavarii \, 1952 ii0 ko shrii shaMkaraachaarya - sevaka - saMgha dvaaraa shivaraatri mahotsava ba.De dhuumadhaama se manaayaa gayaa . kaaryakrama madhyaahna se praarambha hokara 8 baje raatri taka chalataa rahaa . saayaMkaala saamuuhika darshana upadesha ke samaya shivaraatri ke avasara para mahaaraaja shrii kaa saamuuhika puujana hu{}aa . aashrama kaa praaMgaNa darshanaathiMyoM se bhara gaya aura sabhii ne saamuuhika puujana meM vyaktigata ruupa se apanii - apanii thaalii meM aaratii kii . yaha aaratii apane - apane sthaana se hii saamuuhika ruupa meM kii ga{}ii isakaa dR^ishya atyanta manorama aura apuurva thaa . --- / \(105\) dasavaa.N adhyaaya antima dharma - prachaara - yaatraa 6 maarcha \, 1952 ii0 ko mahaaraaja shrii kii yaatraa kaa muhuurtta prayaaga se lakhana{}uu padhaarane kaa nishchita ho gayaa . yaha samaachaara prayaagavaasiyoM ke madhya bijalii kii taraha phaila gayaa . 12 baje madhyaahna meM yaatraa praarambha hone ko thii . kintu praataHkaala se hii janataa aatura ho hokara aashrama meM darshana ke liye ekatra hone lagii . shahara meM chaaroM ora se bhaktoM kaa taa.Ntaa laga gayaa aura tho.Dii hii dera meM aashrama bhara gayaa . yaatraa ke samaya jaba mahaaraaja shrii apane kamare se baahara nikale to bhaktoM ko yaha vichhoha sahana nahiiM hu{}aa . kyaa strii \, kyaa purushha sabhii ro pa.De . isa yaatraa ke samaya bhakta loga visheshha adhiira ho uThe - kauna jaanataa thaa ki yaha aapakii antima yaatraa hai . mahaaraaja shrii ne eka dR^ishhTi se sabhii ko tR^ipta karate hu{}e kaara meM baiThane ke puurva apane sevakoM ko aadesha diyaa \, \" shiighra chalo hamaare baiThate hii kaara chala pa.Danii chaahiye \" itanaa kahakara ve kaara meM baiTha gaye . aashrama meM uupara niiche bhiitara baahara sa.Daka para itanii adhika bhii.Da thii ki moTara ko aashrama se baahara nikalane meM ba.Dii kaThinaa{}ii pa.Dii . aa.NkhoM meM aa.Nsuu bhare hu{}e bhaktoM kii bhaavanaa{}oM se dravita hu{}e shrii bhagavaan kaa komala hR^idaya sihara uThaa . vyathita hR^idaya bhaktoM ke gagana bhedii jayakaaroM ke biicha aashrama se bhagavaan kii yaatraa praaramma hu{}ii . maarga meM sthaana - sthaana para sa.Daka para janataa shrii charaNa ke darshana kii pratiikShaa karatii hu{}ii / \(106\) kha.Dii milii . kahiiM - kahiiM sahasroM nara - naarii phuula - maalaa \, shaMkha - ghaMTaa - gha.Diyaala \, aaratii aura puujana kii saamagrii liye upaasthita mile . lakhana{}uu se lagabhaga 7 miila duura naagarika jana apanii apanii moTarakaareM \, jiipeM aura laariyaa.N lekara saika.DoM kii saMkhyaa meM shrii bhagavaan ke svaagata meM 4 baje se hii pratiikShaa kara rahe the . lagabhaga 5.. baje shrii bhagavaan kii kaara vahaa.N pahu.Nchii . aaratii puujana aadi ke anantara jiipoM meM vaidika maMDaliyaa.N veda paaTha karatii hu{}ii bhagavaan kii kaara ke aage chaliiM . piichhe sabhii bhakta jana apanii - apanii kaaroM meM chale . isa prakaara naagarikoM ne shrii charaNa kaa abhuutapuurva svaagata kiyaa . lakhana{}uu meM nitya dina meM 11 se 12 baje taka darshana saayaMkaala 6 se 8 baje taka kiirtana \, pravachana va upadesha hote rahe . bhagavaan shaMkaraachaarya ke padaarpaNa se lakhana{}uu meM apuurva dhaarmika jaagR^iti ho ga{}ii . shrii shaMkaraachaarya - saptaaha manaane kaa nishchaya kiyaa gayaa . shrii charaNoM ke prati naagarikoM kii jo agaadha shraddhaa thii \, use varNana kara sakanaa kisii ke liye sambhava nahiiM . shrii charaNoM ke prati kR^itaGYataa ke bhaava pradarshita karane tathaa isa samaaroha ke bahaane shrii charaNa ke divya amR^itamaya sadupadeshoM se nagara nivaasiyoM ko adhikaadhika laabhaanvita karane ke liye isa samaaroha kaa aayojana kiyaa gayaa . shrii shaMkaraachaarya saptaaha samaaroha shanivaara \, 22 maarcha 1952 se praarambha hu{}aa . shrii shaMkaraachaarya shivira meM shrii shaMkaraachaarya sevaka maMDala lakhana{}uu dvaaraa shrii charaNa - paadukaa kaa saamuuhika puujana hu{}aa puujana ke anta meM jaba aaratii kaa samaya aayaa to upasthita / \(107\) vishaala jana - samuuha meM jo jahaa.N thaa vahiiM usane apanii apanii aaratii jalaa{}ii . sahastroM haatha aaratii kii thaaliyaa.N liye huye uupara uTha aaye . maidaana bhara meM sahasroM diipashikhaa{}e.N chhoTechhoTe chakkaroM meM ghuumane lagiiM . jo jahaa.N the \, vahii kha.De huye . sabane shrii charaNoM kii aaratii utarii . saika.DoM ghaNTe - gha.Diyaala eka saatha baja rahe the . jyotirmaya dR^ishya aura shaMkha ghaMToM kii tumuladhvani se antaHkaaraNa gad.hgada aura praphullita ho uThaa . vaayumaMDala satva pradhaana ho gayaa . saamuuhika praarthanaa hu{}ii . gurucharaNoM ke prati bhakti kii eka hilora uThii aura eka chhora se duusare chhora taka sabake saba usameM vaha uThe . bhakti se mugdha prashaanta divya vaataavaraNa meM bhagavaana shrii kaa upadesha hu{}aa . lakhana{}uu ke itihaasa meM yaha prathama avasara thaa jabaki nagara meM kisii ke naama se saptaaha manaayaa gayaa ho . isa nagara ke naama \( lakShmaNapura \) ke saatha tretaayuga kii smR^iti hai aura laakhoM varshha puurva kaa itihaasa isake piichhe hai . vilaasitaa premii mugala navaaboM ke utkarshha evaM paraabhava kii kahaanii kahanevaalii aTTaalikaayeM aaja bhii kha.Dii haiM . aise bhautikataa pradhaana nagara meM dharmaachaarya ke prati yaha shraddhaa dharmaachaarya ke tapa evaM unakii mahattaa kaa dyotaka hai . prathama divasa ke kaaryakrama meM praataHkaala saa.Dhe chaara baje se ho bhaktagaNa apane - apane muhalloM meM prabhaatapheriyoM ke liye nikala pa.De . bhagavaan ke shivira meM bhii bhaktagaNa apanii - apanii moTaroM meM laa{}uDaspiikara lagaaye huye apane ko tiina daloM meM baa.NTa kara nagara ke samasta pradhaana maargoM meM prabhaatapherii ke liye chala pa.De . saa.Dhe chaara se saa.Dhe saata baje taka bhagavaan shaMkaraa - / \(108\) chaarya tathaa sanaatana dharma ke jayaghoshhoM se nagara guMjaayamaana rahaa . naagarikoM ne gharoM se baahara nikala - nikala kara prabhaata pheriyoM ke jayakaaroM meM apanii jayakaareM milaakara unakaa svaagata kiyaa . sabhii ne bhagavaana shaMkaraachaarya ke atulita prabhaava kaa anubhava kiyaa . saayaMkaala bhagavaan ne vidhaana sabhaa maarga se sabhaamaNDapa ke liye prasthaana kiyaa . biisoM moTareM \, jiipeM \, kaareM piile - piile jhaMDe phaharaatii hu{}ii shaMkaraachaarya tathaa sanaatana dharma ke jayaghoshha tathaa veda paaTha karatii hu{}ii aage chaliiM . bhaktoM ne maarga meM pachaasoM phaaTaka banavaaye aura jagaha - jagaha aa ratii puujana kaaprabandha kiyaa . bhagavaan kii moTara ko ghere huye sahasroM jana dau.Daate huye chala rahe the . saika.DoM saa{}ikileM dau.Daa rahe the . hara eka samaya hara eka manushhya eksiiDenTa ke mu.Nha meM thaa . kintu bhagavaan kii dayaa se kisii se kisii prakaara kii durghaTanaa nahiiM hu{}ii . shrii charaNoM ke prati janataa kaa bhaktibhaava dekhakara hR^idaya gad.hgada ho uThaa . ba.De - ba.De supratishhThita sthuulakaaya vidvaanoM ko shaMkha phuu.Nkate bhagavaan kii moTara ke bagala meM dau.Date dekhaa gayaa . jisa maarga ko paiMtaaliisa minaTa meM paara karane kaa anumaana thaa \, usa maarga ko paara karane meM do ghaNTe paiMtaaliisa minaTa laga gaye . saa.Dhe dasa baje raata juluusa sabhaa - maNDapa meM pahu.Nchaa . svarNa shivikaa dvaaraa bhagavaan maMcha para padhaare . siMhaasana para samaasiina karaa kara nagara kii ora se shrii charaNoM kii paadukaa{}oM kaa puujana kiyaa gayaa . abhinandana patra samarpita kiye gaye . nishchita kaaryakrama ke uparaanta bhagavaan kaa amR^itamaya upadesha hu{}aa / \(109\) saptaaha meM pratidina praataHkaala 4.. baje se 7.. baje taka prabhaatapherii \, 9 se 12 baje taka paMchadevoM - bhagavaan shaMkara \, vishhNu \, devii \, suurya evaM gaNesha - kii aaraadhanaa 6.. se 7 baje taka sabhaamaMDapa meM bhajana \, kiirtana \, 7 se 9 taka santoM ke upadesha aura anta meM 9 baje se bhagavaan shaMkaraachaarya kaa amR^itopadesha hotaa rahaa . antima divasa dhanya - dhanya jayakaaroM ke gaganabhedii ud.hghoshhoM ke biicha ullaasapuurvaka vaataavaraNa meM chirasmaraNiiya saptaaha samaapta hu{}aa . jina saubhaagyashaalii sahR^idaya netroM ne isakaa aananda liyaa \, ve jiivana bhara bhuula nahiiM sakeMge . eka laakha se adhika janasamuuha ke madhya aisaa advitiiya utsava hu{}aa ki isake sambandha meM charchaa karate huye logoM ke premaashru chhalaka pa.Date \, kaNTha gad.hgada ho jaataa \, vaaNii dhanya - dhanya ke atirikta adhika kahane meM avaruddha ho jaatii . isa prakaara 31 maarcha \, 1952 ii0 ko yaha abhuutapuurva shrii shaMkaraachaarya - saptaaha - mahotsava samaapta hu{}aa \, isake baada mahaaraaja shrii lakhana{}uu meM lagabhaga eka mahiinaa rahe . aapakaa nivaasasthaana \, shaMkara - nivaasa \( 19 vidhaana sabhaa maarga \)\, usa samaya vaastava meM shaMkara - nivaasa ho gayaa . praataHkaala 9 baje se lagabhaga 2 baje taka darshana va diikShaa ke liye melaa lagaa rahataa . aashrama ke saMnyaasii tathaa vrachaariyoM se bhii apanii - apanii shaMkaa{}oM kaa samaadhaana karane ke liye loga unake kamaroM meM bhii.Da lagaaye rahate . kitane hii bhaktagaNa praataHkaala se hii aashrama ke bagiiche meM aura kamaroM meM jisako jahaa.N subidhaa dikhatii baiTha kara japadhyaana karane ke lakShya se aa jaate aura madhyaahna meM shrii charaNa darshana ke uparaanta hii vaapasa jaate . \(110\) saayaMkaala 5 baje se hii bhaktoM kaa aanaa aarambha ho jaataa . aashrama ke vistR^ita maidaana meM uu.Nche takhta para bhagavaan shaMkarachaarya kaa siMhaasana lagataa bagala ke takhtoM para saMnyaasii \, mahaatmaa{}oM ke aasana lagate \, saamane vidvaanoM aura brahmachaariyoM ke aasana rahate aura vyavasthita ruupa se mahilaa{}oM tathaa purushhoM ke liye baiThane kaa prabandha rahataa . bhagavaan kaa maMcha phuula maalaa{}oM se sajaayaa jaataa . parva - tithiyoM para visheshha ruupa se sajaavaTa hotii . isa prakaara sabhaa kaa dR^ishya atyanta chittaakarshhaka hotaa . saayaMkaala 6 baje se bhagavannaama saMkiirtana se upadesha sabhaa kaa kaaryakrama praarambha hotaa . 6.. baje se saMnyaasii mahaatmaa{}oM ke pravachana hote aura 7 baje shrii charaNa padhaarate . apane kamare se mahaaraaja shrii chalakara hii aate aura donoM ora se bhaktagaNa ##'## jaya ho jaya ho ##'## kii gambhiira dhvani ke saatha pushhpa vR^ishhTi karate . vaidika paMDita svastivaachana karate huye aage - aage chalate . usii samaya maMcha para svastivaachana kaa paaTha kiyaa kiyaa jaataa . upasthita jana samuuha kha.Daa hokara jayakaaroM se aakaasha guMjaayamaana kara detaa . shrii charaNa siMhaasana para viraajate aura sabhaa pulakita ho uThatii . mahaaraaja shrii kaa upadesha lagabhaga savaa saata se aaTha baje taka nitya hotaa thaa . upadesha ke pashchaat bhagavaan apane kamare meM aa jaate aura sabhaamaMcha para bhagavaan chandramauliishvara kii saamuuhika aaratii hotii . udhara baahara aaratii hotii idhara vishaala janasamuuha shrii charaNa ke piichhe - piichhe aakara haala meM nikaTa se darshana karane ke liye ekatra ho jaataa . lagabhaga eka ghaNTaa bhagavaan ko yahaa.N darshana dene ke liye haala meM baiThanaa pa.Dataa . vahaa.N se / \(111\) uthakara mahaaraaja shrii chhata para chale jaate . yahaa.N bhii ekaanta meM upaasanaa aadi samajhane vaaloM kii saMkhyaa itanii adhika ho jaatii ki 12 baje arddharaatri taka bhii saba logoM ko samaya na mila paataa aura 12 baja jaane para saba kevala darshana praNaama karake lauTa jaate . isa prakaara praataHkaala se 12 baje arddha raatri taka aashrama meM melaa - saa lagaa rahataa . isa vidhi se lakhana{}uu meM shrii mahaaraajajii ne De.Dha maasa taka nivaasa kiyaa . tatpashchaat 21 apraila \, 1952 ii0 ko saayaMkaala deharaa eksapresa se deharaaduuna ke liye prasthaana kiyaa . sTeshana para shrii charaNa ke darshana ke liye apaara janataa ekatra hu{}ii . lakhana{}uu sTeshana kaa lagabhaga 2 pharlaaMga lambaa pleTaphoaarma strii - purushhoM se khachaakhacha bhara gayaa . niiche rela kii laa{}inoM para bhii loga hajaaroM kii saMkhyaa meM shrii mahaaraaja ke darshana kii eka jhaa.Nkii paane kii utsukataa meM aashaanvita kha.De the . logoM ke hR^idaya meM shraddhaa bhakti thii . premaadhru{}oM kii umaMga se netra jhalajhalaa rahe the . hara jagaha bhii.Da kii adhikataa thii . hara vyakti dhakkoM se dabaa jaa rahaa thaa . para hara mukha se raha - raha kara nikala pa.Dataa thaa \, ##'## bhagavaan shaMkaraachaarya kii jaya ho .##'## puurva nishchita kaaryakrama ke anusaara shrii bhagavaan eka susajjita baMda kaara dvaaraa 6 baja kara 45 minaTa para sTeshana pahu.Nche pleTaphaarma ke baahara hii shrii charaNa ko isa baMda moTara se utaara kara eka susajjita khulii moTara para aasiina kiyaa gayaa jisase sTeshana para shrii charaNa ke darshanaartha aa{}ii hu{}ii janataa ko Thiika se darshana ho sake . yaha kaara pleTaphaarma ke andara laakara usa / \(112\) jagaha kha.Dii kii ga{}ii jahaa.N eka ora mahilaa{}e.N aura duusarii ora purushha apanii - apanii aaratiyaa.N liye kha.De the . vaidika vidvaanoM ne svastivaachana paaTha praarambha kiyaa aura saboM ne apanii - apanii aaratiyaa.N jalaa{}ii . pleTaphaarma bhara meM biisoM hajaara aaratiyaa.N eka saatha jagamagaa uThiiM . hajaaroM shaMkha - ghaMTaa - gha.Diyaala kii maMgala dhvani sahasaa hone lagii . saika.DoM haathoM meM jhaMDe - jhaMDiyaa.N laharaa rahe the . usa samaya lakhana{}uu kaa chaarabaaga sTeshana bhavya mandira bana gayaa . bhagavaan shaMkaraachaarya ke jaya ghoshhoM se vaataavaraNa guu.Nja uThaa aura bhaktoM kaa hR^idaya gad.hgada ho gayaa . naastikoM kaa mastaka jhukaa aura naagarikoM ne dharma samraaTa ko vidaa{}ii meM ananta aaratii jalaakara isa tathya kaa pradarshana kiyaa ki jo dharma jyoti aapane jalaa{}ii hai vaha ananta evaM akhaNDa hai aura shaashvata kaala taka jagamagaatii rahegii . 50 hajaara se adhika nara naariryo ne bhakti - gad.hgada hR^idaya aura ashrupuurita netroM se jagad.hguru shaMkaraachaarya ko abhuutapuurva vidaa{}ii dii . bhii.Da itanii adhika thii ki pleTaphaarma para tila rakhane kii jagaha na rahane kii baata charitaartha ho ga{}ii . jisa Dibbe se mahaaraaja shrii deharaaduuna jaane vaale the \, vaha phuula - maalaa{}oM se bahuta hii sundara DhaMga se sajaayaa gayaa thaa . yadyapi mahaaraaja shrii ke kaara aura rela ke Dibbe meM kula 5 yaa 6 gaja kaa hii phaasalaa thaa para bhii.Da ke kaaraNa vahaa.N taka pahu.Nchaane meM 15-20 minaTa laga gaye . jisa samaya phuula - maalaa{}oM se sajaa hu{}aa Dibbaa mahaaraaja jii ko lekara aage ba.Dhaa \, ##'## bhagavaan shaMkaraachaarya kii jaya hoM ##'##\, ke gaganabhedii svara se aakaasha guu.Nja uThaa . lakhana{}uu kii janataa ne jisa bhakti aura shraddhaa se mahaaraaja / \(113\) shrii ko vidaa{}ii dii \, vaha lakhana{}uu ke itihaasa meM chirasmaraNiiya rahegii . 22 apraila \, 1952 ko praataHkaala 9 baje aapa deharaaduuna pahuMche . sTeshana para naagarikoM dvaaraa bhavya svaagata ke pashchaat aapako kasabhaMDaa - haa{}usa \, jo shahara se baahara eka ba.De bagiiche ke biicha sthita hai \, Thaharayaa gayaa . bhii.Da bhaa.Da se aaye huye mahaaraaja shrii ko yaha shaanta - sthaana anukuula pa.Daa . R^ishhiikesha ke kaalii - kamalii - kShetra ke maMtrii \, paM0 shriidatta shaastrii dvaaraa visheshha aagraha kiye jaane para mahaaraaja shrii \, 25 apraila ko saMdhyaa samaya deharaaduuna se R^ishhiikesha \, raamanagara aaye . maarga meM janataa ne gaaje - baaje ke saatha shriicharaNa kaa bhavya svaagata kiyaa aura vahaa.N aatma viGYaana - bhavana meM \" shrii shaMkaraachaarya nivaasa \" meM Thahare . satsaMga bhavana meM do dina upadesha hu{}aa aura nishchayaanusaara 28 apraila ko kaara dvaaraa maMsuurii padhaare . maarga meM maMsuurii kii siimaa praarambha hote hii jahaa.N - jahaa.N niyamaanusaara moTara rukatii aa{}ii janataa svaagata ke liye ekatra milii aura sabhii sthaanoM para saba ne ba.Dii shraddhaa - bhakti aura utsaaha ke saatha shrii charaNa kii aaratii utaarii . Tola geTa evaM kriikeTa geTa para visheshharuupa se aaratii puujana kaa samaaroha hu{}aa . laayabrerii \( pustakaalaya \) ke saamane hajaaroM kii saMkhyaa meM naagarikoM ne ghaNTaa - gha.DiyaaloM kii tumula dhvani karate huye \" shrii shaMkaraachaarya \" evaM sanaatana dharma ke gagana bhedii jayakaaroM se bhagavaan kaa svaagata kiyaa . ka{}ii raajya parivaaroM ne shrii charaNa kaa puujana kiyaa \, aaratii utaarii aura apanii - apanii shraddhaa - bhakti kaa parichaya diyaa . / \(114\) parvatiiya dhaarmika janataa kii praarthanaa{}oM para mahaaraaja shrii ne isa varshha apanaa chaaturmaasya - vrata bhii yahiiM kiyaa . yaha mahaayaGYa \" prataapa bhavana \" meM hu{}aa \, jo nagara ke kendra \, muhallaa kulha.Dii meM uu.Nchaa{}ii para sthita hai . yahaa.N ke naisargika dR^ishya atyanta manorama haiM . 7 julaa{}ii \, 1952 ii0 ko gurupuurNimaamahotsava ba.De hii samaaroha ke saatha sampanna hu{}aa . shriicharaNa ke puujanaartha praataHkaala 9 se 12 baje taka shrii charaNa paadukaa kaa puujana aneka bhaktoM aura shraddhaalu{}oM ne kiyaa . saayaMkaala 5 se 9 baje raatri taka saarvajanika sabhaa kaa kaaryakrama ba.De hii aanandapuurvaka sampanna hu{}aa . lakhana{}uu \, kalakattaa \, kaanapura \, iTaavaa \, prayaaga \, jabalapura \, kaashii \, deharaaduuna \, bamba{}ii \, dillii \, aadi praayaH sabhii ba.De - ba.De nagaroM se aaye huye bhaktoM ne apane - apane nagara kii shraddhaaM - jaliyaa.N arpita kiiM aura aneka dhaarmika saamaajika saMsthaa{}oM kii shraddhaaMjaliyoM ke taara aura patra pa.Dakara sunaaye gaye . anta meM bhagavaan kaa shubhaashiirvaadaatmaka upadesha hu{}aa . chaaturmaasya - vrata ke samaya nitya saayaMkaala darshana hotaa thaa aura saptaaha meM do baara \, guruvaara aura ravivaara ko saamuuhika upadesha hote rahe . isa avasara para maMsuurii nagara nivaasiyoM ne 23 sitambara 1952 ii0 ko parama harshha va utsaaha ke saatha \" shrii shaMkaraachaarya divasa \" mahotsava manaayaa . maMsuurii jaise vilaasii shahara meM jahaa.N loga bhoga - vilaasa karane ke liye hii aate haiM dharma kaa jayaghoshha hu{}aa . apuurva dhaarmika jaagR^iti hu{}ii . bhagavaan shaMkaraachaarya kii shobhaayaatraa kitaabaghara se nikaalii ga{}ii juluusa gaaMdhii chauka \, laMDhaura baajaara tathaa sanaatana dharma mandira hotaa hu{}aa himaalaya klaba meM samaapta hu{}aa . juluusa kaa aakaara / \(115\) bahuta vishaala thaa . sa.DakoM para itanii bhii.Da ho ga{}ii ki sugamataa se chalanaa kaThina ho gayaa . gharoM kii chhatoM para bhii.Da juluusa dekhane ke liye ekatra thii . vibhinna sthaloM para bhagavaan kaa puujana va aaratii kii ga{}ii . juluusa 2 baje dina se chalakara 6.. baje himaalaya klaba meM samaapta hu{}aa . vahiiM eka saarvajanika sabhaa hu{}ii \, jisameM abhinandana - patra aura shraddhaaJNjaliyaa.N samarpita kii ga{}ii . mahotsava ke avasara para nagara kii sajaavaTa hu{}ii aura nagara hii nahiiM aasa - paasa kii dhaarmika janataa kaa maMsuurii meM saagara - saa uma.Da aayaa . logoM kii itanii apaara bhii.Da itanaa vR^ihat juluusa maMsuurii nagara ke itihaasa meM eka abhuutapuurva ghaTanaa thii . maMsuurii jaise shahara meM shriicharaNoM ke prati itanii shraddhaa evaM aastikataa mahaaraaja shrii ke vyaktitva kii mahaanataa kii vichitra parichaya karaatii thii . 8 akTuubara 1952 ii. ko lagabhaga 2 baje mahaaraaja shrii kaa ' prataapa bhavana ,' maMsuurii se kaara dvaaraa prasthaana hu{}aa . sahasroM nara - naarii bhagavaan kii kaara ke aage piichhe chala rahe the vaastava meM maMsuurii kii janataa kaa yaha pratyakSha chitraNa thaa . aapa - deharaaduuna padhaare aura vahaa.N aapane tiina dina nivaasa kiyaa . 11 taa. ko 3.. baje saayaMkaala sahaaranapura ke liye moTara se yaatraa hu{}ii . 5 baje aapa sahaaranapura pahuMcha gaye . satayuga aashrama se aapakii shobhaayaatraa nikaalii ga{}ii . juluusa ghaMTaaghara neharuu maarkeTa , sabjiimaNDii , vaamanajii roDa , chauka phauvaaraa , saraaphaa puraanaa baajaara aadi pramukha sthaanoM meM hotaa hu{}aa raamaliilaa / \(116\) bhavana meM samaapta hu{}aa . sabhii ke mukha se yahii kahate sunaa gayaa \, \" aaja taka kabhii aisaa bhavya juluusa nahiiM dekhaa .\" raamaliilaa bhavana mahaaraaja shrii kaa nivaasa sthaana eka bhavya mandira bana gayaa . praataHkaala se hii bhaktajana haathoM meM phuula - maalaa{}e.N liye kitane hii puujana kii saamagrii liye bhagavaan ke darshana puujana kii abhilaashhaa se aa jaate . nitya pachaasoM diikShaayeM hotiiM . shahara meM yaha aama charchaa ho ga{}ii ki itane uchchakoTi ke guru kaa itane sulabharuupa meM praapta honaa kaThina hai . isii bhaava se bhaavita hokara diikShaa ke liye janasamuuha aatura ho uThaa . 22 akaTuubara 1952 ii0 ko mahaaraaja shrii praataH 8 baje moTara kaara dvaaraa prasthaana karake ambaalaa padhaare . dharmaachaarya ke ambaalaa padaarpaNa para unake svaagatopalakSha meM viraaTa aura bhavya shobhaayaatraa nikaalii ga{}ii . naagarikoM kaa utsaaha dekhate hii banataa thaa . nagara kii sabhii dhaarmika saamaajika saMsthaa{}oM ne bhaaga liyaa . 8.. baje saayaMkaala meM abhinandana sabhaa kaa kaaryakrama hu{}aa \, jisameM sanaatana dharma sabhaa \, raashhTriiya - sevaka - saMgha \, braahmaNa sabhaa \, hinduu mahaasabhaa kii ora se abhinandana - patra samarpita kiye gaye . 13 navambara ko praataHkaala 5 baje bhagavaan ne moTara dvaaraa ambaalaa se dehalii ke liye prasthaana kiyaa . 12 navambara 1952 ii0 ko hii ambaalaa nivaasiyoM ko yaha GYaata ho gayaa thaa ki kala praataHkaala mahaaraaja shrii unheM chho.Dakara dehalii jaa rahe haiM . ataH 4 baje se hii ambaalaa nivaasii nara - naarii mahaaraaja shrii ke aMtima darshana ke liye shivira meM ekatrita hone / \(117\) lage . 5 bajate - bajate apaara janasamuuha ikaTThaa ho gayaa . pariNaamasvaruupa ambaalaa paara karane meM moTara ko do ghaNTe se adhika samaya laga gayaa . loga prema se vihvala ho rahe the . unakii ashrupuurNa aa.NkheM unake hR^idaya kii aaMtarika vedanaa kaa pradarshana kara rahii thiiM . ambaalaa se chala kara dehalii se 10 miila pahile \, mahaaraaja shrii ne dina bhara vishraama kiyaa aura saMdhyaa samaya vahaa.N se chalakara 7 baje bhaarata kii raajadhaanii dillii padhaare . svaagata hetu nagara kii dharmapraaNa janataa gaaMdhii graa{}uMDa meM saagara kii bhaaMti apaara ruupa dhaaraNa kiye thii . sahasroM nara - naariyoM aura nagara kii pramukha dhaarmika - saMsthaa{}oM ne mahaaraaja shrii kaa tumula harshha dhvani evaM jaya - jayakaaroM ke saatha svaagata kiyaa aura 11 goloM se mahaaraaja shrii kii vandanaa kii . dillii sTeshana ke samiipa \, kviiMsa gaarDana meM shrii shaMkaraachaarya shivira nirmaaNa kiyaa gayaa aura vahiiM mahaaraaja shrii ne nivaasa kiyaa . nagaranivaasiyoM \, nagara kii pramukha dhaarmika saMsthaa{}oM evaM paMDita maNDalii kii ora se svaagatasabhaa hu{}ii aura bhagavaan ke charaNa kamaloM meM shraddhaaMjaliyaa.N eva abhinandana patra arpita kiye gaye . svaagataadhyakSha ne apane svaagata bhaashhaNa meM kahaa \, \" mahaaraaja shrii uttara bhaarata kii dharmapiiTha ke dharma - siMhaasana para samaasiina hokara hamaaraa patha pradarshana karane ke liye bhagavaan aadi shaMkaraachaarya ke pavitra uddeshya ko saarthaka karane ke liye desha ke kone - kone meM janataa se nikaTa samparka sthaapita kara hameM ihaloka aura paraloka kaa raajamaarga bataane ke liye bhramaNa kara rahe haiM . aapakii sarvaaN^giiNa aadarsha - vyavasthaa dekhakara sabhii ko jyotirmaTha para gaurava hone lagaa hai . aapa / \(118\) kisii ruupa meM rupaye paise sviikaara nahiiM karate aura apane daivii bala se hii isa prakaara dharma - prachaara yaatraa{}e.N kara rahe haiM . yaha itane ba.De svaabhimaana aura gaurava kaa vishhaya hai ki usakaa ullekha shabdoM meM nahiiM kiyaa jaa sakataa . aapakii yaha niiti hameM aapake svaruupa meM vyaasa \, vasishhTha aura bhaaradvaaja aadi praachiina maharshhiyoM kaa darshana karaatii hai . aapakaa svarNachhatra dharmachhatra hai \, jisakii maMgalamayii shiitala chhaayaa meM aakara sabhii loga sukha shaanti kaa anubhava karate haiM . aapakaa svarNa - siMhaasana dharma siMhaasana hai \, jo dharma aura adharma ke nirNaya kaa antima sthaana hai . aapake sammukha rahane vaale do svarNa - daNDu dharma aura niiti ke pratiika haiM . daahinii ora kaa dharma - daNDa hai aura baa.Nii ora kaa niitidaNDa hai . aapake sammukha chalanevaalii do jyoti \( mashaaleM \) veda aura shaastra ke pratiika haiM . daahinii ora kii jyoti \, apaurushheya veda kaa pratiika hai aura baa.Nii ora kii jyoti shaastra kaa pratiika hai . ye do jyotiyaa.N isa baata ko spashhTa karatii haiM ki aapa veda aura shaastra ke prakaasha se loka kaa aGYaanaandhakaara miTaane ke liye yahaa.N padhaare haiM . bhagavaan shaMkaraachaarya kaa dehalii meM shubhaagamana hamaare nagara ke itihaasa meM svarNima ghaTanaa hai .\" hajaaroM kii saMkhyaa meM pratidina shraddhaalu naagarika jana bhagavaan ke darshana karate aura praataHkaala kaa darshana baMda ho jaane para bhii saayaMkaala taka shivira meM bhii.Da banii hii rahatii . naagarikoM ke liye shrii shaMkaraachaarya shivira melaa - sthala ho gayaa . saayaMkaala 6.. baje se gaaMdhii - graa{}uMda meM upadesha sabhaa kaa kaaryakrama praarambha ho jaataa . lagabhaga 7.. baje \" hara hara mahaadeva / \(119\) shambho kaashii vishvanaatha gaMge \" kii madhura saMkiirtana dhvani ke biicha shrii bhagavaan shaMkaraachaarya kii shivikaa paMDaala meM pravesha karatii . shivikaa se utarakara mahaaraaja shrii siMhaasana para viraajate aura chhatra \, chamara \, daNDa aadi yukta paarshhadoM sahita jhaaMkii ko dekhakara apaara janasamuuha kaa hR^idaya gadgada ho uThataa . lagabhaga 8 baje nitya bhagavaan kaa upadesha praarambha hotaa thaa . dehalii ke dhaarmika satsaMga meM apaara bhii.Da kaa honaa pratyeka manushhya ko saMtushhTa hokara jaanaa aura nitya shrotaa{}oM kii saMkhyaa ba.Dhatii jaanaa raajadhaanii ke itihaasa kii prathama ghaTanaa thii . dillii meM atyadhika bhii.Da hone ke kaaraNa mahaaraaja shrii kaa vichaara kuchha dinoM ke liye puurNa ekaanta sevana karane kaa ho gayaa . 28 navambara \, 1952 ii0 ko shrii bhagavaan kwiinsa gaarDana se uThakara 7 kainiMga lena \, na{}ii dillii padhaare . yahaa.N saayaMkaaliina sabhaa{}oM kaa kaaryakrama sthagita kara diyaa \, kintu nitya saarvajanika darshana praataH 10 se 12 baje taka chalataa rahaa . 4 disambara ko 12 baje dina meM raashhTrapati Daa. raajendra prasaada mahaaraaja shrii darshana ke liye shivira meM aaye . darshana kiyaa shraddhaaMjali samarpaNa kii aura charaNodaka liyaa . shrii bhagavaan shaMkaraachaarya ne raashhTrapati se baateM karate huye kahaa \, \" pahile narendra loga tapasviyoM aura maharshhiyoM se apane shaasana kaaryoM meM paraamarsha liyaa karate the . yoga aura tapasyaa ke kaaraNa unakii buddhi vimala hotii thii . unheM lobha aura loka vaasanaa nahiiM rahatii thii aura na unheM yahii Dara rahataa ki raajaa / \(120\) isa baata se aprasanna ho jaayagaa . ve jo paraamarsha dete the vaha raajaa aura prajaa donoM ke liye hitarkara hote the . jaba se mahaarshhiyoM kaa samparka raajaa{}oM ne chho.Daa tabhii se rasaatala ko chale gaye .\" yaha kahate huye aage kahaa \, \" aapakaa naukara aapako kyaa salaaha de sakataa hai \? vaha to aapa kaa hii netra dekhegaa . isaliye pramukha sammati kaa kaama maharshhiyoM se lenaa chaahiye \, jo bhavishhya para bhii vichaara kara sakate haiM . aapa logoM ko yaha bhrama nahiiM rahanaa chaahiye ki dharmaniiti raajaniiti kii virodhinii hai . hamaloga janataa ko sadaachaarii banane kaa upadesha dete haiM . janataa jitanii sadaachaarii hogii utanaa hii shaasanakaarya bhii suchaaru ruupa se chalegaa .\" raashhTrapati mahodaya ba.Dii gambhiirataa se shrii shaMkaraachaarya mahaaraaja kii baateM sunate rahe . mahaaraaja shrii ne upaasanaa sambandhii gambhiira tathyoM para saMkShepa meM prakaasha Daalate huye kahaa \" vidyaarthii apanaa paaThyakrama svayaM nahiiM banaa sakataa . isake li{}e shikShaavid kii aavashyakataa pa.Datii hai . isii prakaara vaastavika sukha - shaanti kaa maarga samajhane ke liye anubhavii guru kii aavashyakataa hotii hai .\" isii prasaMga meM apane gurudeva ke kuchha anubhava sunaate huye shrii charaNa ne saMkShepa meM apanii jiivanii para bhii kuchha prakaasha Daalaa . bataayaa ki jaba guru jii uttara kaashii meM mile \, taba saba se pahile hamane yahii kahaa \, \" pahale hameM aisii vidyaa diijiye ki kisii ke aage haatha na phailaanaa pa.De baada meM hama paramaartha samajheMge . yaha unhiiM kii kR^ipaa kaa phala hai ki praarambha se abhii taka hamane kabhii kisii ke saamane haatha nahiiM pasaaraa .\" De.Dha ghaNTe ke baartaalaapa meM shaMkaraachaarya mahaaraaja ne raashhTrapati / \(121\) jo ko vyaktigata aura saamaajika jiivana ke utthaana ke pradhaana tatva tathaa shaasaka aura shaasita ke hita ke maulika siddhaanto kaa isa sugamataa se saMkShepa meM digdarshana karaayaa ki raajendra baabuu maMtramugdha hokara saba sunate rahe . raashhTrapati jii ke kaaryakrama ke anusaara mahaaraaja shrii se baatachiita karate huye nirdhaarita samaya se 25 minaTa adhika ho gaye \, kintu jaba mahaaraaja shrii ne svataH unake jaane kii aaGYaa dii \, tabhii gaye . mahaaraaja shrii kaa nivaasa isa samaya kainiMga lena \, na{}ii dillii meM ho rahaa thaa . ekaanta evaM vishraama kii dR^ishhTi se hii aapa gaaMdhii graa{}uMDa se yahaa.N chale aaye the . kintu tho.De hii dina logoM kaa aanaa jaanaa kama rahaa . dhiire - dhiire aagantukoM kii saMkhyaa ba.Dhatii hii ga{}ii . taba mahaaraaja shrii ne phira nirNaya kiyaa ki chupachaapa sthaanaantaraNa kara diyaa jaaya . isa lakShya se \, 19 disambara 1952 ii0 ko \, aapa aagaraa chale aaye . yahaa.N mahaaraaja shrii kaa nivaasa sivila laa{}insa meM Daa0 bhaTT \, priMsipala meDikala kaaleja \, kii koThii meM hu{}aa . yahaa.N praayaH shaantipuurvaka vishraama rahaa . kevala darshana praNaama hii saamuuhika ruupa se chalataa rahaa . 22 janavarii . 1953 ko aachaaryacharaNa aagaraa se prasthaana karake 23 janavarii ko madhyaahna meM kaashii padhaare aura brahma nivaasa aashrama siddhagiri baaga meM aapane nivaasa kiyaa . aapakaa kaashii padaarpaNa bhii pradhaanataaH vishraama kii dR^ishhTi se hii hu{}aa thaa . isaliye isa sambandha meM janataa ki suchanaa nahiiM dii ga{}ii thii phira bhii eka duusare se sunakara kaaphii saMkhyaa meM darshanaartha loga aane lage . jaba dekhaa ki darshanaarthiyoM kii bhii.Da uttarottara ba.Dhatii hii jaatii / \(122\) to yahaa.N bhii saarvajanika darshana kaa samaya 10 se 12 baje dina meM niyata kara diyaa . baahara se aaye huye darshanaarthii - bhaktoM saayaMkaala bhii darshana diyaa karate the . isa prakaara kuchha taka dinoM kaashii meM nivaasa karake ravivaara 4 ma{}ii \, 1953 ii0 kii raata ko bhaktoM ko darshana dekara 8.. baje vedadhvani ke biicha kaashii se kalakattaa ke liye prasthaana kiyaa . bhaktoM kii dau.Da - dhuupa evaM bhii.Da - bhii.Da se bachane ke liye yaatraa kaa samaachaara gupta hii rakhaa gayaa . brahmanivaasa ashrama se baahara nikalakara aapa susajjita pika - apa para samaasiina huye . gagana bhedii jayakaaroM ke biicha mahaaraaja shrii kii gaa.Dii mugalasaraaya se liye chala pa.Dii . usake piichhe bhaktoM kii gaa.Diyaa.N aura laariyaa.N bhii chala diiM . yahaa.N dehalii mela meM eyara kaMdiishana Dibbaa mahaaraaja shrii ke liye surakShita thaa . suuchanaa na hote huye bhii pleTaphaarma para bahuta bhii.Da ekatra ho ga{}ii . gaa.Dii para aasiina ho jaane para bhakta maMDalii eka - eka karake Dibbe meM jaa jaakara mahaaraaja shrii ke darshana kiye aura 10.. baje raatri meM gaganabhedii jayakaaroM ke biicha mahaaraaja shrii kaa mela ravaanaa hu{}aa . yaatraa saananda sampanna hu{}ii aura kalakattaa meM 56 vaaliigaMja \, sarakulara roDa para nivaasa hu{}aa . / \(123\) gyaarahavaa.N adhyaaya mahaa - prayaaga idhara kuchha dinoM se mahaaraaja shrii ke svaasthya meM shithilataa aa ga{}ii thii . saadhaaraNa homiyopaithika aushhadhiyaa.N chala rahiiM thiiM . laabha kii gati maMda hone ke kaaraNa elyopaithii Daaktarii upachaara aarambha kiyaa gayaa . 20 ma{}ii \, 1953 ii0 ko lagabhaga 1 baje DaakTaroM ne dekhaa aura kahaa \" saba Thiika hai . hR^idaya kii gati Thiika hai . naa.Dii bahuta achhii chala rahii hai .\" DaakTara ke jaane ke baada mahaaraaja shrii vishraama karane lage . lagabhaga 10 minaTa baada sahasaa unhoMne aa.NkheM kholiiM aura kahaa \" uThaa{}o .\" uThakara baiThate hii shiighrataa se apane donoM charaNa siko.Da kara sukhaasana kii mudraa meM baiTha gaye aura aa.NkheM baMda kara liiM . isa prakaara baiThe - baiThe eka bajakara 15 minaTa para apane paMchabhautika shariira ko tyaaga kara apane svaruupa meM liina ho gaye . adhyaatma kaa saakaara vigraha bhuutala se uTha gayaa . kalakatta nagara meM yaha samaachaara turanta hii bijalii kii bhaa.Nti phaila gayaa . naagarikajana mahaaraaja shrii ke antima darshanoM ke liye samudra kii bhaa.Nti uma.Da pa.De . jo jisa paristhiti meM thaa \, vaha usii paristhiti meM apane aapa ko bhuulakara dau.Da pa.Daa . Teliiphona taara dvaaraa desha ke kone - kone meM yaha duHkhada samaachaara turanta pahuMcha gayaa . duura - duura se vaasttavika samaachaara aura bhaavii kaaryakrama jaanane ke liye aashrama meM aane / \(124\) vaale taaroM va TraMkakaaloM kaa taa.Ntaa laga gayaa . yathaasambhava uttara meM mahaaraaja shrii ke paarthiva shariira ko kaashii le jaane kii suuchanaa de dii ga{}ii . aala iMDiyaa reDiyo se bhii mahaaraaja shrii ke mahaaprayaaNa evaM antima saMskaara ke liye unake paarthaka shariira ko kaashii le jaane kaa samaachaara prasaarita huyaa . saare desha meM shoka kaa vaataavaraNa chhaa gayaa . sabhii praantoM se dhaarmika - jana kaashii chala pa.De - rela se \, moTara se \, havaa{}ii jahaaja se \, jise jo bhii saadhana upalabdha hu{}aa \, usii saadhana dvaaraa kaashii chala diyaa - jo jisa avasthaa meM thaa \, binaa kisii taiyaarii ke vaha usii avasthaa meM chala pa.Daa . lakhana{}uu prayaaga \, jabalapura \, iTaavaa \, kalakattaa \, paTanaa \, bamba{}ii \, naagapura \, indaura \, dillii \, aagaraa aadi nagaroM ke hajaaroM nara - naarii bhagavaan ke paarthika shariira kii antima jhaa.Nkii paane ke liye evaM apanii - apanii shraddhaaMjali samarpita karane liye 20 ma{}ii kii raata se hii shrii brahmanivaasa aashrama kaashii pahu.Nchane lage . vahaa.N kalakattaa meM nivaasa - sthaana para dopahara se hii darshanaarthiyoM kii bhii.Da ekatra hone lagii . saMdhyaa hote - hote apaara janasamuuha ikaTThaa ho gayaa . 9.. baje raata kii gaa.Di se mahaaraaja shrii kaa paarthiva shariira kaashii le jaayaa jaane lagaa . saMdhyaa samaya eka Traka para mahaaraaja shrii ko aasiina kiyaa gayaa . baajaa \, shaMkha \, ghaMTaa \, gha.Diyaala bajaataa kiirtana evaM jayakaara karataa hu{}aa juluusa nivaasa sthaana se ravaanaa hu{}aa . maarga meM itanii adhika bhii.Da thii ki mahaaraaja shrii kii savaarii ko sTeshana pahuMchane meM tiina ghaNTe se adhika laga gaye . haaba.Daa sTeshan para janataa ko antima darshana dene ke baada \, dehalii eksapresa meM mahaaraaja shrii / \(125\) kaa Dibbaa lagaa diyaa gayaa . Dibbaa puurNaruupeNa susajjita thaa . biicha meM shrii mahaaraaja kaa puNyaakR^ita divya shariira rakhaa gayaa aura usake chaaroM ora barpha rakhii ga{}ii . piichhe bhakta maNDalii baiTha kara harikiirtana karane lagii . 9 - 50 baje raatri meM gaa.Dii haava.Daa se ravaanaa hu{}ii . maarga bhara bhaktamaNDalii kiirtana karatii aa{}ii . dina meM lagabhaga 3 baje gaa.Dii mugalasaraa.Nya pahu.Nchii . mugalasaraa.Nya se mahaaraaja shrii ke paarthiva vigraha ko kaara dvaaraa kaashii laayaa gayaa aura lagabhaga 4 baje brahmanivaasa aashrama ke praaN^gaNa meM bhaktoM ke darshanaartha sushobhita kiyaa gayaa . isa antima darshana se bhaktoM ke hR^idaya meM \, jo aaghaata pahu.Nchaa \, vaha shabdoM dvaaraa kisii bhii prakaara vyakta nahiiM kiyaa jaa sakataa . apanaa - apanaa hR^idaya thaama kara ho jaise the \, stabdha ho kara kha.De raha gaye . taba phuula cha.Dhaaye aura antima praNaama kiye . phira \, jisa kamare meM mahaaraaja jii dina meM vishraama kiyaa karate the \, usii meM le jaakara snaana karaayaa gayaa . paMDitamaMDalii dvaaraa veda paaTha ke pashchaat bhagavaan kaa shhoDashopachaara puujana hu{}aa aura taba antima yaatraa ke liye visheshha ruupa se susajjita vimaana para bhagavaan ko aasiina kiyaa gayaa . vimaana ko eka saje huye Traka para rakhaa gayaa aura antima yaatraa aarambha hu{}ii . aage - aage pulisa baiMDa \, shanaa{}ii bajaa rahii thii tatpashchaat kiirtana - maMDalii \, paMDita vR^inda \, saMnyaasiigaNa bhajana kiirtana kara rahe the . vimaana ke aage - piichhe bhaktagaNa kaa apaara jana - samuuha chala rahaa thaa . aashrama se kamachchhaa gudauliyaa ityaadi sthaanoM se hotaa hu{}aa juluusa dashaashvamedha ghaaTa para pahu.Nchaa . yahaa.N para laakhoM janataa sii.DhiyoM aura saika.DoM bajaroM \, naavoM para pahile se hii pratiikShaa meM upasthita thii . / \(126\) gaMgaa ke taTa para vimaana rakhakara vaidika vidhaana se bhagavaan kaa abhishheka hu{}aa phira eka ba.De bajare para saMnyaasiigaNa bhaktamaNDalii evaM vidvanmaMDalii ke biicha vimaana rakhaa gayaa aura vaha bajaraa kedaareshvara mahaadeva kii ora chala pa.Daa . bajare ke agla - bagala bhaktoM ke pR^ithak - pR^ithak bajare aura naaveM chala rahii thaaM . kedaareshvara mahaadeva ke saamane kedaaraghaaTa para pahuMcha kara jala - pravaaha kii vyavasthaa kii ga{}ii . yahaa.N jala pravaaha ke nimitta visheshha ruupa se nirmita patthara kaa eka ba.Daa saMduuka duusarii naava para laadaa gayaa thaa . yahaa.N para mahaaraaja shrii kaa vimaana bajare se utaara liyaa gayaa aura mahaaraaja shrii kaa divya vigraha vimaana se utaara kara usameM rakha diyaa gayaa . saatha hii meM mahaaraaja shrii kaa kamaMDalu aura daNDa bhii rakha kara saMduuka meM baMda kara diyaa gayaa . taba naava mahaaraaja shrii ke vigraha ko liye huye gaMgaa ke madhya kii ora chala pa.Dii . aba a.Ndheraa ho gayaa thaa \, ataH duusarii naava gaisa battiyaa.N liye usake saatha - saatha chala pa.Dii . saatha hii bhaktoM kii naaveM agala - bagala chalane lagiiM . madhya meM pahuMchakara naava rukii aura yahaa.N para yaha saMduuka gaMgaa jii meM utaara diyaa gayaa . brahmachaarii mahesha jii saMduuka ko liye huye gaMgaa meM kuuda gaye aura saMduuka ke dharaatala para pahuMcha jaane para aMntima praNaama karake baahara aaye . jalapravaaha hote samaya upasthita janasamuuha apane shokaatireka ko roka na sakaa \; aaMkheM DabaDabaa aa{}ii \, kaNTha avaruddha ho gaye aura mu.Nha se shabda na nikalaa aura phuuTa - phuuTa kara ro pa.De . mahaaraaja shrii yaha kahaa karate the ki jagat meM kabhii kisii kaa kaarya puuraa nahiiM hu{}aa . yahii paramparaa aapane nibhaa{}ii / \(127\) na jaane apane tirodhaana kaa samaya kisa maapa se itanaa shiighra nishchita kara liyaa . para apane jiivana meM \, jo mahaan aadarsha sthaapita kara gaye \, ve shataabdiyoM taka jagat kaa patha pradarshana karate raheMge . kitane mahaan aadarshapuurNa siddhaantoM kii vyavasthaa thii . kitanaa alaukika aadarshamaya unake nijii jiivana kaa krama thaa . kitanaa prabhaavashaalii chakatkaara unake darshana evaM unake shabdoM meM thaa . kitanaa oja teja aura hR^idayagraahii maarmikataa thii . unakii nikaTataa meM kitanaa aahlaada thaa . unase saMspR^ishhTa vaayu meM kiitanii rajo - tamoguNa - naashinii shakti thii . unakii pratyakSha upasthiti \, saamiipya aura pratyakShataa meM kiitanii guNa - graahakataa thii . inakaa varNana sthuula shabdaavalii ke kShetra se uupara kii baata hai . kintu unakii ananta mahimaavaan sarvonmukhii mahattaa \, divyataa auMra kalyaaNakaaritaa kaa anubhava unake darshan karane vaalii koTi - koTi janataa ne svayaM kiya . sabhii ko anubhava hai ki unakii smR^iti meM kitanii mahaan adbhuta shakti thii . apanii kisii prakaara kii aapatti meM bhaktajana unaka smaraNa karake aapadaamukta hote rahe aura hote raheMge . aaja unakaa pratyakSha darshana upalabdha nahiiM hai \, kintu unakii mahaan daiviishakti sadaa hama sabakaa kalyaaNa karegii aura bhaktoM kaa laukika paaralaukika sarvaprakaara se kalyaaNa saadhana karatii rahegii . bhagavaan shrii kaa liilaa vigraha hama saba bhakta janoM ke biicha se antarhita ho gayaa . isaliye ki sabhii avataara aura mahaan vibhuutiyaaM aa aakara jaayaa karatii raha haiM . unhoMne apane liilaamaya vigraha ko aMtarhita kara liyaa kintu apanii kalyaaNa kaariNii - shakti kaa tirodhaana nahii kiyaa . apanii / \(128\) sahaja udaarataa oMra sabake prati apaara vaatsalya ke kaaraNa apanii kalyaaNa - kaariNii - shakti jagat meM vaisii hii chho.Da gaye haiM . unakoM dhyaana meM abhii bhii vahii agaadha chamatkaarapuurNa pravaasa hai aura aage bhiiM rahegaa . prabhucharaNoM ne kevala 12 varshha ke alpakaala meM hii jyotirmaTha kaa punaruddhaara kara diyaa . use paavanatama dharmapiiTha banaa diyaa \, jo nitaanta uchchhinna ho chukii thiiM . aadi jagad.hguru shaMkarachaarya kii maana - maryaadaa se bhaarata kii sampuurNa janataa ko avagata karaa diyaa . apanii piiTha kii paramparaa saMchaalana kaa bhii nishchit nirdesha apane jiivanakaala meM hii kara diyaa thaa . 18 disambara 1952 ii0 kii eka uttaraadhikaara patra kara likhakara apanaa uttaraadhikaarii nishchita kara diyaa thaa . jyotirmatha kii paramparaa ke saMchaalana ke liye usameM aadesha nirdesha bhii kara diye the aura use prayaaga meM DisTrikTa rajasTraara ke yahaa.N surakShita rakhavaa diyaa thaa \, jisase jyotirmaTha sadaa sajiiva rahe tathaa jyotishhpiiTha kii paraamparaa akhaNDa ruupa se chalatii rahe . mahaaraaja shrii ke brahmaliina hone ke pashchaat taatkaalika prabandha ke liye eka samiti banaa{}ii ga{}ii \, jisakaa naama \" jyotirmaTha aMtarima prabaMdhaka samiti \" hu{}aa . isa samiti ne mahaaraaja shrii ke aurdhvadaihika saMskaara kii pashchaat bhaNDaaraa aadi kaarya sampanna kiyaa . tatpashchaat isane samiti ke sadasyoM \, shishhyoM \, vidvaanoM \, paMDitoM \, saMnyaasiyoM evaM sabhii dashanaamii akhaa.DoM aura anya bahuta se pratishhThita logoM kii upasthiti meM ba.Dii dhuumadhaama se 12 juuna 1953 ii0 ke dina shubha muhuurta meM 10 bajakara 52 minaTa para brahmanivaasa kaashii aashrama meM abhishheka sambandhii vidhi / \(129\) vata puujanaadi karaakara 11 bajakara 14 minaTa para brahmaliina mahaaraaja shrii ke uttaraadhikaarapatra ke anusaara shrii svaamii shaantaananda sarasvatii jii mahaaraaja ko jyotishhpiiTha ke shaMkaraachaaryapada para abhishhikta kiyaa gayaa svaamii shaantaandanda jii mahaaraaja ne brahmaliina puujyapaada shrii aachaarya charaNa kii paadukaa kaa vidhivata puujana kiyaa . unheM apane hR^idaya se lagaayaa aura vaise hii hR^idaya se lagaaye huye dharmasiMhaasana para aaruu.Dha huye . saMnyaasiyoM paMDitoM aura akhaa.Do aadi kii ora se vidhivata puujana evaM vastra bheTa kiye gaye aura anta meM pauTha kii ora se akhaa.De ke maMhatoM ko vastraadi se samaadR^ita kiyaa gayaa . ba.De aananda evaM harshha meM piiThaadhirohaNa kaarya sampanna hu{}aa . dinabhara lakhana{}uu \, jabalapura \, paTanaa \, kalakattaa \, aura prayaaga aadi bahuta se sthaanoM se abhinava aachaarya charaNa kii sevaa meM bhaktoM kii shraddhaaMjaliyoM ke taara evaM Teliphona praapta hote rahe jinameM brahmaliina jagad.hguru ke uttaraadhikaara patra ke anusaara naye piiThaadhiishvara para harshha evaM unake charaNoM meM shraddhaaMjaliyaa.N bheMTa kii ga{}iiM . dinaaMka 12 juuna san 1953 ko abhishheka kaarya sampanna ho jaane ke vaada jagad.hguru shaMkaraachaarya shrii jyotishhpiiThaadhiishvara shrii svaamii shaantaananda sarasvatii jii mahaaraaja ne brahmaliina shrii shaMkaraachaarya jii mahaaraaja ke aadeshaanusaara jyotishhpiiTha kii maryaadaapuurvaka piiTha kaa samasta kaarya saMchaalana kara rahe hai . ##'## shreyaaMsi bahu meM piiTha ke kaarya saMchaalana meM bahuta se vighna bhii upasthita huye hai . kintu una vighnoM se jyotishhpiiTha ke saMchaa - / \(130\) lana kaarya meM ko{}ii baadhaa nahiiM ho paayii . maryaadaapuurvaka dharma prachaara evaM piiTha kaarya bhaliibhaa.Nti sampanna ho rahaa hai . jina mahaapurushha ke kR^ipaaprasaada se lagabhaga 165 varshha se uchchhinna jyotishhpiiTha kaa punaruddhaara hu{}aa tathaa jinake pavitra jiivana se dhaarmika jagata meM svalpa samaya ke antargata mahaan aadhyaatmika upakaara hu{}aa \, hamaloga unake udaatta jiivana charitra kaa adhyayana kara apane jiivana ko saphala banaaveM . unake madhura upadeshoM kaa anusaraNa kara apane bhautika jiivana ko sukhamaya tathaa jiivana ko shaantimaya banaayeM . brahmaliina shrii gurudeva bhagavaan ke prati yahii hamaarii shraddhaajjali hogii . isii vichaara se yaha shraddhaa - pushhpaajjali charitranaayaka ke charaNaaravinda para arpita kii jaa rahii hai . sarva bhavantu sukhinaH sarva santu niraamayaaH . sarva bhadaaNi pashyantu maa kashchid duHkhabhaag.hbhavet .. .. iti shubham bhuuyaat ..